---

Η ιστοσελίδα koinsep.org αποτελεί μια πλατφόρμα ενημέρωσης και υποστήριξης για Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα. Παρέχει πληροφορίες για την ίδρυση και διαχείριση ΚοινΣΕπ, όπως οδηγούς, νέα για επιδοτήσεις, νομικές και φορολογικές συμβουλές, καθώς και επικαιροποιημένα θέματα για τη λειτουργία τους. Απευθύνεται σε επαγγελματίες και πολίτες που επιθυμούν να συμβάλλουν στην κοινωνική οικονομία, ενισχύοντας την τοπική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δράσεις και λειτουργει μέχρι σήμερα ανελλιπώς από το 2012

---

Εάν αποφασίσετε την δημιουργία της δικής σας ΚοινΣΕπ και έχετε μια καλή ιδέα που πληροί τα κριτήρια του νόμου 4430/2016 ελάτε σε επαφή μαζί μας από εδώ για να σας βοηθήσουμε με την 12χρονη εμπειρία μας στον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας και στην Δημιουργία άνω των 750 Επιτυχημένων ΚοινΣΕπ

---

Η σύμπραξη του Δημοσίου με την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ) είναι κρίσιμη για να μετατρέπονται οι κοινωνικές ανάγκες σε βιώσιμες λύσεις. Στην αιχμή αυτής της σύμπραξης βρίσκονται οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας και οι κοινωνικοί λειτουργοί: κατέχουν γνώσεις και δεξιότητες που είναι απολύτως απαραίτητες για τη λειτουργία των Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ) και για την ανθεκτική ανάπτυξη των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων (ΚοινΣΕπ).

Όμως τι ακριβώς επιτρέπεται σε έναν δημόσιο υπάλληλο; Σε ποιους ρόλους μπορεί να συμμετέχει; Πότε χρειάζεται άδεια; Ποια “κόκκινα όρια” θέτει ο Υπαλληλικός Κώδικας;

Το παρόν άρθρο συγκεντρώνει και τεκμηριώνει όλο το κρίσιμο νομικό πλαίσιο: τον Υπαλληλικό Κώδικα (ν. 3528/2007), την ειδική νομοθεσία των ΚοιΣΠΕ (ν. 2716/1999) και την οριζόντια νομοθεσία των ΚοινΣΕπ (ν. 4430/2016), για να γνωρίζετε με σαφήνεια πότε η συμμετοχή είναι νόμιμη, ποια διαδικασία απαιτείται και ποια ασυμβίβαστα πρέπει να προληφθούν.

1) Το γενικό πλαίσιο: τι προβλέπει ο Υπαλληλικός Κώδικας (ν. 3528/2007)

1.1 Υποχρέωση δήλωσης συμμετοχής σε ΝΠΙΔ

Κάθε δημόσιος υπάλληλος οφείλει να δηλώνει στην υπηρεσία του τη συμμετοχή του σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (ΝΠΙΔ) οποιασδήποτε μορφής (εξαιρούνται σωματεία/κοινωφελή ιδρύματα). Αυτό ισχύει και για συμμετοχή ως απλό μέλος συνεταιρισμού. Lawspot

1.2 Ιδιωτικό έργο με αμοιβή: πότε χρειάζεται άδεια

Αν ο υπάλληλος πρόκειται να παρέχει οποιασδήποτε μορφής αμειβόμενη εργασία/υπηρεσία (π.χ. σύμβαση έργου/υπηρεσιών με ΚοιΣΠΕ ή ΚοινΣΕπ, σύμβαση μερικής απασχόλησης κ.λπ.), απαιτείται προηγούμενη άδεια σύμφωνα με το άρθρο 31: το έργο πρέπει να συμβιβάζεται με τα καθήκοντα και να μην παρεμποδίζει την υπηρεσία. Η άδεια χορηγείται κατόπιν γνώμης του υπηρεσιακού συμβουλίου. Lawspot

1.3 Συμμετοχή σε εταιρείες – αυστηρά ασυμβίβαστα

Το άρθρο 32 θέτει “σκληρό πυρήνα” απαγορεύσεων: απαγορεύεται στον υπάλληλο να μετέχει σε εμπορική εταιρεία (προσωπική, ΕΠΕ, κοινοπραξία) ή να είναι διαχειριστής οποιασδήποτε εμπορικής εταιρείας∙ η συμμετοχή στη διοίκηση ΑΕ επιτρέπεται μόνο με άδεια. Η διάταξη ισχύει και για προσωπικό ΟΤΑ. Lawspot

Εξειδίκευση ΙΚΕ (ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία): Η Γνωμοδότηση ΝΣΚ 25/2015 έκρινε ότι δεν επιτρέπεται σε δημόσιο υπάλληλο ούτε να γίνει διαχειριστής ΙΚΕ, ούτε να συμμετέχει ως εταίρος (με εταιρικά μερίδια) σε ΙΚΕ. LawspotForin

1.4 Κώλυμα συμφέροντος & εχεμύθεια

• Κώλυμα συμφέροντος (άρθρο 36): ο υπάλληλος οφείλει να απέχει από ενέργειες/γνωμοδοτήσεις/εισηγήσεις, αν ο ίδιος ή οικείο του πρόσωπο έχει πρόδηλο συμφέρον στην υπόθεση. Lawspot
• Εχεμύθεια (άρθρο 26): απαγορεύεται κάθε αθέμιτη χρήση υπηρεσιακών πληροφοριών στον ιδιωτικό ρόλο (π.χ. έργο σε συνεταιρισμό), ιδίως σε θέματα υγείας. Lawspot

Συμπέρασμα: Η απλή συμμετοχή σε συνεταιρισμό (ΚοιΣΠΕ ή ΚοινΣΕπ) επιτρέπεται, με δήλωση στην υπηρεσία. Κάθε αμειβόμενη συνεργασία απαιτεί άδεια άρθρου 31. Οτιδήποτε συγγενεύει με διαχείριση εμπορικής εταιρείας (π.χ. ΙΚΕ, ΕΠΕ) παραμένει εκτός ορίων.

2) Ειδικό πλαίσιο για τους ΚοιΣΠΕ (ν. 2716/1999, άρθρο 12)

Οι ΚοιΣΠΕ είναι μονάδες ψυχικής υγείας και ταυτόχρονα έχουν εμπορική ιδιότητα. Ο νόμος ορίζει τρεις κατηγορίες μελών και ποσοστώσεις:

• Α’ κατηγορία: άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα (≥ 35% των μελών).
• Β’ κατηγορία: επαγγελματίες ψυχικής υγείας (μέχρι 45%).
• Γ’ κατηγορία: φορείς/πρόσωπα της κοινότητας (μέχρι 20%).
  Ο νόμος ρητά επιτρέπει τη συμμετοχή δημοσίων υπαλλήλων & ψυχιάτρων/ψυχολόγων κλάδου ΕΣΥ στην Β’ κατηγορία. Το ΔΣ αποτελείται από 7 μέλη, με 5 από Β’/Γ’ κατηγορία και 2 από την Α’ (εφόσον δεν τελούν σε πλήρη δικαστική συμπαράσταση). ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+2ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+2

Τι σημαίνει πρακτικά για δημόσιους επαγγελματίες ψυχικής υγείας & κοινωνικούς λειτουργούς:

• Νόμιμη η συμμετοχή ως μέλος ΚοιΣΠΕ (Β’ κατηγορία).
• Δεκτή η εκλογή στο ΔΣ (καθώς ο νόμος προβλέπει 5 μέλη από Β’/Γ’ κατηγορία).
• Αν παρέχεται αμειβόμενο έργο (π.χ. σύμβαση επιστημονικού υπεύθυνου, κλινικές πράξεις εκτός καθηκόντων υπηρεσίας), απαιτείται άδεια άρθρου 31. ΠΡΟΣΟΧΗ στο κώλυμα συμφέροντος όταν η υπηρεσία του υπαλλήλου έχει εποπτικό/συμβατικό ρόλο με τον συγκεκριμένο ΚοιΣΠΕ. Lawspot+1

3) ΚοινΣΕπ (ν. 4430/2016): ρόλοι & όρια για δημόσιους υπαλλήλους

3.1 Όργανα & βασικοί κανόνες

Η ΚοινΣΕπ είναι αστικός συνεταιρισμός με κοινωνικό σκοπό. Η Διοικούσα Επιτροπή (ΔΕ) εκλέγεται από τη Γενική Συνέλευση, έχει περιττό αριθμό μελών (≥3) και, κρίσιμα, η ιδιότητα μέλους της ΔΕ είναι άμισθη. Lawspot

3.2 Επιτρεπόμενοι ρόλοι για δημόσιους υπαλλήλους

• Μέλος ΚοινΣΕπ: επιτρέπεται, με δήλωση στην υπηρεσία (άρθρο 32§1). Lawspot
• Μέλος ΔΕ: επιτρέπεται. Η ΔΕ δεν είναι «διαχείριση εμπορικής εταιρείας» κατά την έννοια του άρθρου 32, αλλά διοίκηση συνεταιρισμού με άμισθη ιδιότητα. Προσοχή πάντα σε σύγκρουση συμφερόντων έναντι της υπηρεσίας. Lawspot+1
• Αμειβόμενη συνεργασία (π.χ. σύμβαση έργου/υπηρεσιών, πρόσληψη μερικής απασχόλησης): επιτρέπεται μόνο με άδεια άρθρου 31 πριν από την ανάληψη. Lawspot

3.3 Απαγορευμένα ή προβληματικά

• Διαχείριση/εκπροσώπηση εμπορικής εταιρείας (ιδίως ΙΚΕ/ΕΠΕ): απαγορεύεται (και η κατοχή μεριδίων ΙΚΕ κατά ΝΣΚ 25/2015). Lawspot
• Συμβάσεις με τον «ίδιο» φορέα του υπαλλήλου (π.χ. η ΚοινΣΕπ προμηθεύει την υπηρεσία του υπαλλήλου): απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε κώλυμα συμφέροντος και αποχή από κάθε υπηρεσιακή πράξη σχετική με τον αντισυμβαλλόμενο συνεταιρισμό. Lawspot

4) Ειδικότερα για επαγγελματίες ψυχικής υγείας & κοινωνικούς λειτουργούς

ΚοιΣΠΕ (ψυχική υγεία, ν. 2716/1999):

• Ο νόμος ενθαρρύνει θεσμικά τη συμμετοχή τους ως μέλη (Β’ κατηγορία) με ποσοτικό όριο έως 45% και προβλέπει σύνθεση ΔΣ όπου οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας μετέχουν κανονικά. ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+1
• Η συμμετοχή είναι νόμιμη· η αμειβόμενη συνεργασία χρειάζεται άδεια (άρθρο 31). Αποχή από υπηρεσιακές πράξεις που αφορούν τον «δικό τους» ΚοιΣΠΕ (άρθρο 36). Εχεμύθεια & προστασία δεδομένων υγείας αυτονόητες (άρθρο 26). Lawspot+2Lawspot+2

ΚοινΣΕπ (ν. 4430/2016):

• Η συμμετοχή ως μέλος ή άμισθο μέλος ΔΕ είναι επιτρεπτή· η αμειβόμενη παροχή υπηρεσιών απαιτεί άδεια (άρθρο 31). Lawspot+1

5) Τρόποι συνεργασίας – Σενάρια με νόμιμη θωράκιση

1. Μέλος χωρίς αμοιβή (ΚοιΣΠΕ ή ΚοινΣΕπ)
   • Ενέργειες: Δήλωση συμμετοχής στην υπηρεσία (άρθρο 32§1).
   • Έλεγχος: Διαρκής προσοχή σε κώλυμα συμφέροντος σε υπηρεσιακές πράξεις. Lawspot+1
2. Άμισθο μέλος Διοίκησης (ΔΣ ΚοιΣΠΕ / ΔΕ ΚοινΣΕπ)
   • Ενέργειες: Δήλωση συμμετοχής (άρθρο 32§1).
   • Σημείωση: Η ιδιότητα είναι άμισθη (για ΚοινΣΕπ ρητά), αλλά εξακολουθεί να ισχύει το άρθρο 36 (αποχή από υπηρεσιακές πράξεις που επηρεάζουν τον φορέα). Lawspot+1
3. Αμειβόμενος επιστημονικός συνεργάτης/σύμβουλος
   • Ενέργειες: Προηγούμενη άδεια άρθρου 31, ρητή περιγραφή έργου, έλεγχος ωραρίου, μη επικάλυψη με καθήκοντα υπηρεσίας.
   • Συμβατικές ρήτρες: εχεμύθεια, GDPR/ιατρικό απόρρητο, αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων. Lawspot+1
4. Συνεργασία “υπηρεσίας προς υπηρεσία” (π.χ. συμμετοχή σε ΚοιΣΠΕ στο πλαίσιο υπηρεσιακών καθηκόντων)
   • Όταν ο υπάλληλος συνδράμει ως εκπρόσωπος/εντεταλμένος του δημόσιου φορέα (χωρίς ιδιωτική αμοιβή), ισχύουν τα της υπηρεσίας· φροντίζουμε για σαφή πράξη ορισμού, πρωτόκολλα συνεργασίας και αποτύπωση ρόλων για να μην υποκρύπτεται ιδιωτικό έργο. (Γενική αρχή που απορρέει από τα άρθρα 31 & 32). Lawspot+1

6) Υποχρεώσεις προς την εργοδοσία & τον εποπτεύοντα φορέα

• Γραπτή δήλωση συμμετοχής σε ΝΠΙΔ (άρθρο 32§1). Lawspot
• Αίτηση άδειας πριν από οποιαδήποτε αμειβόμενη συνεργασία (άρθρο 31). Lawspot
• Αποχή/εξαίρεση σε περιπτώσεις κωλύματος συμφέροντος (άρθρο 36). Lawspot
• Τήρηση εχεμύθειας & ειδικής προστασίας δεδομένων υγείας (άρθρο 26). Lawspot
• Μη χρήση υπηρεσιακών μέσων/χρόνου για ιδιωτικό έργο (γενική αρχή χρηστής διοίκησης που ελέγχεται πειθαρχικά από τον ΥΚ). Lawspot

7) Γρήγορος «έλεγχος νομιμότητας» (checklist)

1. Είμαι μέλος; → Δήλωσέ το στην υπηρεσία (άρθρο 32§1). Lawspot
2. Θα αμειφθώ; → Ζήτα άδεια άρθρου 31 πριν υπογράψεις οτιδήποτε. Lawspot
3. Αγγίζω υπηρεσιακές υποθέσεις του φορέα μου που σχετίζονται με τον ΚοιΣΠΕ/ΚοινΣΕπ; → Απέχω (άρθρο 36). Lawspot
4. Χειρίζομαι δεδομένα υγείας; → Αυστηρή εχεμύθεια (άρθρο 26) & GDPR. Lawspot
5. Νομική μορφή αντισυμβαλλόμενου; → Αν πρόκειται για ΙΚΕ/ΕΠΕ: όχι διαχείριση/συμμετοχή (ΝΣΚ 25/2015, 385/2008 κ.ε.). Lawspot
6. Σε ΚοιΣΠΕ είμαι Β’ κατηγορία; Τηρούνται οι ποσοστώσεις και η σύνθεση ΔΣ; ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+1
7. Σε ΚοινΣΕπ, μέλος ΔΕ; → Η ιδιότητα είναι άμισθη (μένει όμως το άρθρο 36). Lawspot

8) Συχνά πρακτικά παραδείγματα

• Ψυχολόγος ΕΣΥ σε ΚοιΣΠΕ: Μπορεί να είναι μέλος (Β’ κατηγορία) και να εκλεγεί στο ΔΣ. Αν ζητηθεί να λειτουργήσει ως αμειβόμενος επιστημονικός υπεύθυνος εκτός καθηκόντων του νοσοκομείου, χρειάζεται άδεια άρθρου 31 και αποχή από κάθε υπηρεσιακή πράξη σχετική με τον συγκεκριμένο ΚοιΣΠΕ. ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+1Lawspot+1
• Κοινωνικός λειτουργός Δήμου σε ΚοινΣΕπ φροντίδας: Μπορεί να είναι μέλος και άμισθο μέλος ΔΕ. Για αμειβόμενες υπηρεσίες (π.χ. συμβάσεις κατάρτισης), χρειάζεται άδεια άρθρου 31. Αν ο Δήμος συνάπτει προγραμματική με την ίδια ΚοινΣΕπ, ο υπάλληλος απέχει από τις υπηρεσιακές αποφάσεις που την αφορούν. Lawspot+2Lawspot+2

Νομοθετική τεκμηρίωση (βασικοί άξονες)

• Άρθρο 31 ν. 3528/2007 (ιδιωτικό έργο με αμοιβή – άδεια) & Άρθρο 32 (συμμετοχή σε εταιρείες, απαγορεύσεις & υποχρέωση δήλωσης). Lawspot+1
• Γνωμοδότηση ΝΣΚ 25/2015 (ΙΚΕ – απαγόρευση ιδιότητας διαχειριστή & συμμετοχής με μερίδια). Lawspot
• Άρθρο 36 (κώλυμα συμφέροντος) & Άρθρο 26 (εχεμύθεια) του ΥΚ. Lawspot+1
• ΚοιΣΠΕ – Άρθρο 12 ν. 2716/1999: κατηγορίες/ποσοστώσεις μελών, σύνθεση ΔΣ, ρητή επιτρεπτότητα συμμετοχής δημοσίων υπαλλήλων/επαγγελματιών ψυχικής υγείας. ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+4ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+4ΔικαίωμΑ Νομική Βάση+4
• ΚοινΣΕπ – Άρθρο 20 ν. 4430/2016: ΔΕ, άμισθη ιδιότητα. Lawspot

Η ελληνική έννομη τάξη δεν αποκλείει τους δημόσιους υπαλλήλους—ούτε τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας και τους κοινωνικούς λειτουργούς—από την ενεργό συμμετοχή στην Κοινωνική Οικονομία. Αντιθέτως, στα ΚοιΣΠΕ η συμμετοχή τους είναι θεσμικά επιθυμητή και ρητά επιτρεπτή, επειδή η διεπιστημονική τους γνώση είναι προϋπόθεση για κοινωνική ένταξη και αποκατάσταση.

Στις ΚοινΣΕπ, η μέριμνα του νομοθέτη για άμισθη διοίκηση και διαφάνεια καθιστά τη συμμετοχή των δημοσίων υπαλλήλων συμβατή με τα καθήκοντά τους—υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται απαρέγκλιτα τα άρθρα 31, 32, 36 και 26 του Υπαλληλικού Κώδικα.

Το πρακτικό μήνυμα είναι απλό: δήλωση συμμετοχής, άδεια πριν από κάθε αμειβόμενο έργο, αποχή όπου υπάρχει σύγκρουση συμφέροντος και απόλυτη εχεμύθεια. Με αυτές τις γραμμές άμυνας, ο δημόσιος υπάλληλος μπορεί να συμβάλει νόμιμα και αποτελεσματικά στην ανάπτυξη των ΚοιΣΠΕ και των ΚοινΣΕπ—και, κυρίως, στη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων που έχουν ανάγκη.

Εφαρμογές της Κοινωνικής Οικονομίας