---

Η ιστοσελίδα koinsep.org αποτελεί μια πλατφόρμα ενημέρωσης και υποστήριξης για Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα. Παρέχει πληροφορίες για την ίδρυση και διαχείριση ΚοινΣΕπ, όπως οδηγούς, νέα για επιδοτήσεις, νομικές και φορολογικές συμβουλές, καθώς και επικαιροποιημένα θέματα για τη λειτουργία τους. Απευθύνεται σε επαγγελματίες και πολίτες που επιθυμούν να συμβάλλουν στην κοινωνική οικονομία, ενισχύοντας την τοπική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δράσεις και λειτουργει μέχρι σήμερα ανελλιπώς από το 2012

---

Εάν αποφασίσετε την δημιουργία της δικής σας ΚοινΣΕπ και έχετε μια καλή ιδέα που πληροί τα κριτήρια του νόμου 4430/2016 ελάτε σε επαφή μαζί μας από εδώ για να σας βοηθήσουμε με την 12χρονη εμπειρία μας στον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας και στην Δημιουργία άνω των 750 Επιτυχημένων ΚοινΣΕπ

---

Τα τελευταία χρόνια, τρία γράμματα—E, S, G—άλλαξαν τον τρόπο που η Ευρώπη μιλά για το “τι είναι επιτυχία” στην οικονομία. Όχι μόνο «κέρδος», αλλά και κλιματικός κίνδυνος, εργασιακή αξιοπρέπεια, ανθεκτικότητα εφοδιαστικής αλυσίδας, εταιρική διακυβέρνηση, διαφάνεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, επιχειρώντας να μετατρέψει το ESG από μόδα σε κανόνα, έχτισε ένα πλέγμα κανόνων: CSRD για την αναφορά βιωσιμότητας, CSDDD/CS3D για τη δέουσα επιμέλεια στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον, EU Taxonomy για το “τι θεωρείται πράσινο”, και ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών που πιέζει την αγορά προς πιο υπεύθυνες πρακτικές.

Και μέσα σε αυτή τη μεγάλη ευρωπαϊκή αφήγηση, οι κοινωνικές επιχειρήσεις (και ειδικά οι ΚοινΣΕπ στο ελληνικό οικοσύστημα) φαίνονταν—θεωρητικά—οι «φυσικοί σύμμαχοι» της μετάβασης: οργανισμοί που από τη φύση τους συνδυάζουν κοινωνική αποστολή, συλλογικότητα, τοπική ανάπτυξη, ένταξη ευάλωτων ομάδων, περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Όμως η πραγματικότητα είναι πάντα πιο σύνθετη: η ρυθμιστική καταιγίδα δημιούργησε ευκαιρίες, αλλά και βαριές απαιτήσεις δεδομένων, «αλυσιδωτές» υποχρεώσεις προς μικρότερους προμηθευτές, κόστος συμμόρφωσης, σύγχυση προτύπων, και—το 2025—μια καθοριστική πολιτική στροφή προς την απλοποίηση και τον περιορισμό του εύρους εφαρμογής των κανόνων.

Το νέο ευρωπαϊκό τοπίο δεν ακυρώνει το ESG. Το μετασχηματίζει. Και αυτό έχει τεράστια σημασία για τις κοινωνικές επιχειρήσεις: όχι μόνο για το πώς θα επιβιώσουν, αλλά για το πώς θα διεκδικήσουν ρόλο-κλειδί ως αξιόπιστοι εταίροι, προμηθευτές, φορείς κοινωνικού αντίκτυπου και «κόμβοι εμπιστοσύνης» μέσα σε μια αγορά που ζητά—πλέον πιο επιλεκτικά—τεκμηρίωση.

1) Τι είναι ESG στην πράξη (όχι ως σύνθημα)

Το ESG δεν είναι μία “έκθεση καλών προθέσεων”. Είναι ένας τρόπος να απαντηθούν τρεις ερωτήσεις, με στοιχεία:

• E – Environment (Περιβάλλον): Πώς επηρεάζει και πώς επηρεάζεται ο οργανισμός από κλίμα, ενέργεια, ρύπανση, απόβλητα, νερό, βιοποικιλότητα;
• S – Social (Κοινωνία/Άνθρωποι): Πώς φέρεται σε εργαζόμενους, ωφελούμενους, κοινότητα, πελάτες; Τι κάνει για υγεία & ασφάλεια, ισότητα, προσβασιμότητα, προστασία δικαιωμάτων;
• G – Governance (Διακυβέρνηση): Πώς λαμβάνονται αποφάσεις; Υπάρχει διαφάνεια, λογοδοσία, έλεγχος, πολιτικές κατά διαφθοράς, διαχείριση κινδύνων;

Για τις κοινωνικές επιχειρήσεις, το ESG μοιάζει “αυτονόητο”. Όμως η ευρωπαϊκή αγορά ζητά κάτι πολύ συγκεκριμένο: μετρήσιμα δεδομένα, διαδικασίες, αποδείξεις—και κυρίως συνέπεια μέσα στον χρόνο.

2) Η μεγάλη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική: τι χτίστηκε

2.1 CSRD – Corporate Sustainability Reporting Directive

Η ΕΕ θέσπισε κανόνες ώστε εταιρείες να δημοσιεύουν συστηματικά πληροφορίες για κινδύνους και επιπτώσεις σε περιβάλλον & κοινωνία (δηλαδή όχι μόνο “τι κάνω”, αλλά και “τι προκαλώ” και “τι ρίσκο έχω”).

2.2 ESRS – European Sustainability Reporting Standards

Τα ESRS είναι το “λεξιλόγιο” και η “δομή” με την οποία γίνεται αυτή η αναφορά (τι μετράς, πώς το τεκμηριώνεις).

2.3 CSDDD / CS3D – Corporate Sustainability Due Diligence Directive

Η δέουσα επιμέλεια είναι το βήμα πέρα από την αναφορά: ορίζει ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις πρέπει να εντοπίζουν, προλαμβάνουν, μετριάζουν και αντιμετωπίζουν αρνητικές επιπτώσεις σε ανθρώπινα δικαιώματα και περιβάλλον σε δραστηριότητες και αλυσίδες αξίας. Η οδηγία τέθηκε σε ισχύ στις 25 Ιουλίου 2024 (Directive 2024/1760).

2.4 EU Taxonomy

Η Ταξινομία δίνει κοινό ορισμό για το ποιες οικονομικές δραστηριότητες θεωρούνται “περιβαλλοντικά βιώσιμες” και λειτουργεί ως εργαλείο κατά του greenwashing—ιδιαίτερα στην αγορά χρηματοδότησης.

2.5 Social Economy Action Plan

Παράλληλα, η ΕΕ τρέχει πολιτικές για να ενισχύσει τους φορείς κοινωνικής οικονομίας: πλαίσιο συνθηκών, χρηματοδότηση/ικανότητες, αναγνώριση και προβολή.

3) Το σημείο καμπής του 2025: “Omnibus” και απλοποίηση – τι άλλαξε

Το 2025, η συζήτηση μετακινήθηκε από το “πώς επεκτείνουμε τους κανόνες” στο “πώς μειώνουμε το βάρος τους”. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πακέτο απλοποίησης (“Omnibus”) τον Φεβρουάριο 2025, στοχεύοντας σε σημαντική μείωση του αριθμού εταιρειών που θα υποχρεώνονται σε πλήρη συμμόρφωση.

Τον Δεκέμβριο 2025, Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία για αναθεωρήσεις που περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής και μειώνουν υποχρεώσεις, με επίκληση ανταγωνιστικότητας.

Ενδεικτικά (όπως περιγράφονται σε επίσημες ανακοινώσεις και ρεπορτάζ), το νέο πλαίσιο οδηγεί σε:

• λιγότερες εταιρείες εντός υποχρεωτικής αναφοράς (CSRD) και ακόμη λιγότερες εντός δέουσας επιμέλειας (CSDDD),
• υψηλότερα κατώφλια (π.χ. αναφορές για πολύ μεγάλες εταιρείες),
• χρονικές μεταθέσεις εφαρμογής,
• απάλειψη/χαλάρωση ορισμένων απαιτήσεων (σε δημόσια συζήτηση αναφέρθηκε και η αφαίρεση υποχρέωσης “transition plans” σε αυτό το πακέτο).

Το κρίσιμο συμπέρασμα:

Η ΕΕ δεν “τελείωσε” με το ESG. Όμως περνά σε μια φάση όπου το ESG θα είναι πιο στοχευμένο στους πολύ μεγάλους παίκτες, με μικρότερη άμεση ρυθμιστική πίεση στις ΜμΕ—χωρίς να εξαφανίζεται η έμμεση πίεση μέσω αλυσίδων αξίας.

4) Τι σημαίνει αυτό ειδικά για Κοινωνικές Επιχειρήσεις

4.1 Το ESG γίνεται “αγορά δεδομένων”, όχι απλώς κανονισμός

Ακόμη κι αν μια κοινωνική επιχείρηση δεν υποχρεούται σε CSRD, θα συναντήσει ESG ως:

• απαίτηση πελάτη/εταιρικού εταίρου,
• όρο τράπεζας ή χρηματοδότησης,
• κριτήριο σε δημόσιες συμβάσεις/προμήθειες,
• εργαλείο αξιολόγησης φερεγγυότητας και κινδύνου.

Με άλλα λόγια: “Δεν μου το ζητά ο νόμος” δεν σημαίνει “δεν θα μου το ζητήσει η αγορά”.

4.2 Η μεγάλη ευκαιρία: οι κοινωνικές επιχειρήσεις έχουν “έτοιμο” το S

Οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να γίνουν προμηθευτές χαμηλού ρίσκου και υψηλής κοινωνικής αξίας. Όμως αυτό πρέπει να αποδεικνύεται με:

• πολιτικές (εργασιακές, προστασίας ωφελούμενων, safeguarding όπου χρειάζεται),
• δείκτες (π.χ. ωφελούμενοι/έτος, ποσοστά ένταξης, retention, κατάρτιση),
• διαδικασίες (κανάλια παραπόνων, αξιολόγηση αντίκτυπου, διαχείριση κινδύνων).

4.3 Η παγίδα: «αφήγημα» χωρίς μετρήσεις

Οι κοινωνικές επιχειρήσεις συχνά έχουν ισχυρή ιστορία. Αυτό δεν αρκεί. Ο νέος ευρωπαϊκός κανόνας εμπιστοσύνης είναι:

“λέω – μετράω – τεκμηριώνω – βελτιώνω”.

5) Το εργαλείο-κλειδί για ΜμΕ: VSME (Εθελοντικό πρότυπο αναφοράς)

Για να αντιμετωπιστεί το “trickle-down” (οι απαιτήσεις των μεγάλων προς τους μικρούς), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε Σύσταση (ΕΕ) 2025/1710 για ένα εθελοντικό πρότυπο αναφοράς βιωσιμότητας για ΜμΕ, βασισμένο στο VSME της EFRAG (30 Ιουλίου 2025).

Το νόημα για μια ΚοινΣΕπ/κοινωνική επιχείρηση είναι πρακτικό:

• Αντί να απαντάς σε 10 διαφορετικά ερωτηματολόγια πελατών/τραπεζών, μπορείς να χτίσεις ένα κοινό “ESG πακέτο” με βάση το VSME.
• Προβλέπεται αναλογικότητα (π.χ. self-declaration χωρίς υποχρεωτική διασφάλιση/assurance για τις μη εισηγμένες ΜμΕ).

6) Ένας ρεαλιστικός “οδικός χάρτης ESG” για κοινωνική επιχείρηση (12 κινήσεις)

Χωρίς υπερβολές, αλλά με σοβαρότητα:

1. Χάρτης δραστηριοτήτων & επιπτώσεων: τι κάνουμε, σε ποιον, με τι αποτύπωμα.
2. Stakeholders: ωφελούμενοι, εργαζόμενοι, κοινότητα, δήμος/περιφέρεια, πελάτες, προμηθευτές.
3. Materiality (ουσιαστικότητα): ποιες 5–8 θεματικές έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για εμάς (π.χ. εργασιακή ένταξη, ασφάλεια, αποτύπωμα ενέργειας).
4. Βασικές πολιτικές: δεοντολογία, anti-corruption, ίσες ευκαιρίες, υγεία & ασφάλεια, προστασία προσωπικών δεδομένων.
5. Δείκτες S (κοινωνικός αντίκτυπος): ωφελούμενοι, θέσεις εργασίας ευάλωτων ομάδων, ώρες κατάρτισης, outcomes.
6. Δείκτες E (περιβάλλον): ενέργεια/ρεύμα, καύσιμα, απορρίμματα, ανακύκλωση, προμήθειες.
7. Δείκτες G (διακυβέρνηση): συχνότητα συνεδριάσεων, πρακτικά, σύγκρουση συμφερόντων, κανάλια αναφοράς.
8. Προμηθευτές: ελάχιστος κώδικας δεοντολογίας/ρήτρες υπευθυνότητας (ιδιαίτερα αν δουλεύεις με δημόσιο ή μεγάλες εταιρείες).
9. Μηχανισμός παραπόνων: απλός, λειτουργικός, τεκμηριωμένος.
10. Ετήσιο “ESG mini-report” (2–6 σελίδες): με VSME λογική, όχι πολυσέλιδο λεύκωμα.
11. Στόχοι βελτίωσης 12 μηνών: 3–5 στόχοι (π.χ. -10% ενέργεια, +20 ωφελούμενοι σε πρόγραμμα ένταξης).
12. Εξωτερική αξιοπιστία: όπου έχει νόημα, συνεργασία με φορείς/πιστοποιήσεις/επιστημονικούς εταίρους (όχι για “σήμα”, αλλά για ποιότητα).

7) Το νέο ευρωπαϊκό «συμβόλαιο εμπιστοσύνης»: γιατί αφορά άμεσα τις ΚοινΣΕπ

Η Ευρώπη περνά σε ένα περιβάλλον όπου:

• οι πολύ μεγάλες εταιρείες θα συνεχίσουν να έχουν υποχρεώσεις (έστω πιο περιορισμένες),
• οι μικρότερες θα βρεθούν μπροστά σε εμπορικές απαιτήσεις δεδομένων,
• η αξιοπιστία θα χτίζεται λιγότερο με slogans και περισσότερο με δομή.

Για τις κοινωνικές επιχειρήσεις αυτό μπορεί να γίνει τεράστιο πλεονέκτημα:

Εσείς δεν “προσποιείστε” κοινωνική αξία—τη γεννάτε. Το ζητούμενο είναι να την κάνετε μετρήσιμη, συγκρίσιμη, υπερασπίσιμη.

Το ESG στην Ευρώπη δεν είναι ένας ενιαίος δρόμος που προχωρά γραμμικά. Είναι ένα πεδίο διαρκούς διαπραγμάτευσης ανάμεσα σε τρεις δυνάμεις: κλιματική/κοινωνική αναγκαιότητα, ανταγωνιστικότητα, διοικητικό βάρος. Το 2025, η πλάστιγγα έγειρε εμφανώς προς την απλοποίηση και τον περιορισμό της υποχρεωτικής εφαρμογής για πολλές επιχειρήσεις—μια εξέλιξη που άλλοι τη βλέπουν ως “ανακούφιση” και άλλοι ως “υποχώρηση”.

Όμως για τις κοινωνικές επιχειρήσεις, η ουσία παραμένει: το ESG δεν είναι μόνο νομική συμμόρφωση. Είναι η γλώσσα με την οποία μιλά πλέον η χρηματοδότηση, οι μεγάλες αλυσίδες, οι δημόσιες συμβάσεις, η εμπιστοσύνη. Και αυτό σημαίνει ότι η κοινωνική επιχείρηση που θα σταθεί δυνατά τα επόμενα χρόνια δεν είναι αυτή που θα πει “εμείς είμαστε κοινωνικοί άρα είμαστε ESG”. Είναι αυτή που θα πει:
“Να τα δεδομένα μας. Να οι πολιτικές μας. Να τα αποτελέσματά μας. Να πώς βελτιωνόμαστε.”

Με το VSME ως πρακτικό σημείο εκκίνησης για τις ΜμΕ, με τη δύναμη της κοινωνικής αποστολής ως πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, και με σοβαρή, απλή τεκμηρίωση, οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να γίνουν οι πιο αξιόπιστοι “φορείς βιωσιμότητας” σε μια Ευρώπη που αλλάζει—όχι επειδή το γράφει ένας κανονισμός, αλλά επειδή το αποδεικνύει η πράξη.

Η Κοινωνική Οικονομία στην Πράξη