---

Η ιστοσελίδα koinsep.org αποτελεί μια πλατφόρμα ενημέρωσης και υποστήριξης για Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα. Παρέχει πληροφορίες για την ίδρυση και διαχείριση ΚοινΣΕπ, όπως οδηγούς, νέα για επιδοτήσεις, νομικές και φορολογικές συμβουλές, καθώς και επικαιροποιημένα θέματα για τη λειτουργία τους. Απευθύνεται σε επαγγελματίες και πολίτες που επιθυμούν να συμβάλλουν στην κοινωνική οικονομία, ενισχύοντας την τοπική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δράσεις και λειτουργει μέχρι σήμερα ανελλιπώς από το 2012

---

Εάν αποφασίσετε την δημιουργία της δικής σας ΚοινΣΕπ και έχετε μια καλή ιδέα που πληροί τα κριτήρια του νόμου 4430/2016 ελάτε σε επαφή μαζί μας από εδώ για να σας βοηθήσουμε με την 12χρονη εμπειρία μας στον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας και στην Δημιουργία άνω των 730 Επιτυχημένων ΚοινΣΕπ

---

Αν σκέφτεσαι να δημιουργήσεις μια Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚοινΣΕπ) ή να καταλάβεις επιτέλους πώς «δουλεύει» στην πράξη το πλαίσιο του Ν.4430/2016, αυτός ο οδηγός είναι για σένα. Δεν είναι νομικό κείμενο ούτε θεωρητική διάλεξη· είναι ένας πρακτικός, αναλυτικός «οδικός χάρτης» που εξηγεί με απλά λόγια το τι είναι η ΚοινΣΕπ, ποιο είναι το πραγματικό της νόημα, πώς ιδρύεται βήμα-βήμα, πώς διοικείται, ποια είναι τα οικονομικά και λογιστικά της «πρέπει», ποια λάθη να αποφύγεις και πώς μετράς κοινωνικό αντίκτυπο με αξιοπιστία.

Ο Ν.4430/2016 έβαλε τάξη στο οικοσύστημα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα, ορίζοντας τι είναι φορέας ΚΑΛΟ, πώς λειτουργεί, ποια κριτήρια βιωσιμότητας πρέπει να τηρεί και ποια δικαιώματα/υποχρεώσεις φέρει απέναντι σε μέλη, εργαζομένους, πελάτες και πολιτεία. Παρά τις επιμέρους τροποποιήσεις που ακολούθησαν, ο κορμός παραμένει: διακυβέρνηση από τα μέλη, προτεραιότητα στον άνθρωπο αντί για το κεφάλαιο, διάθεση κερδών υπέρ του κοινωνικού σκοπού και κανόνες διαφάνειας/λογοδοσίας.

Στις επόμενες ενότητες θα βρεις ό,τι χρειάζεσαι για να ξεκινήσεις σωστά και να συνεχίσεις με αυτοπεποίθηση.

1) Τι είναι ΚοινΣΕπ με απλά λόγια

ΚοινΣΕπ = επιχείρηση που ανήκει στα μέλη της (συνεταιριστική μορφή) και έχει ως προτεραιότητα κοινωνικό σκοπό (όχι τη μέγιστη κερδοφορία). Παράγει προϊόντα/υπηρεσίες, δημιουργεί θέσεις εργασίας, επανεπενδύει κέρδη για τον σκοπό της και λειτουργεί με μία ψήφο ανά μέλος, ανεξάρτητα από το πόσες συνεταιριστικές μερίδες κατέχει.

Βασικές αρχές λειτουργίας (σύμφωνα με το πλαίσιο του Ν.4430/2016):

• Δημοκρατική διακυβέρνηση (ένα μέλος = μία ψήφος).
• Κοινωνικός σκοπός και μετρήσιμος κοινωνικός αντίκτυπος.
• Περιορισμένη/ρυθμισμένη διανομή κερδών, με υποχρεωτικές προβλέψεις.
• Διαφάνεια, λογοδοσία, συλλογικότητα και ισότιμη συμμετοχή.

2) Γιατί ο Ν.4430/2016 είναι «σταθμός»

Ο νόμος αυτός συγκρότησε σαφές θεσμικό πλαίσιο για τους φορείς ΚΑΛΟ: ορισμοί, κατηγορίες, διαδικασίες ένταξης στο Μητρώο, κανόνες διακυβέρνησης, οικονομικές/λογιστικές υποχρεώσεις και κριτήρια βιωσιμότητας (π.χ. ελάχιστη μισθολογική δαπάνη σε σχέση με τον κύκλο εργασιών). Έτσι, η ΚοινΣΕπ δεν είναι απλώς «μια εταιρεία με καλή πρόθεση», αλλά θεσμικά αναγνωρισμένος φορέας κοινωνικής οικονομίας με συγκεκριμένες προδιαγραφές.

3) Κατηγορίες/Τύποι ΚοινΣΕπ

Οι ΚοινΣΕπ ταξινομούνται (ενδεικτικά) με βάση τον σκοπό τους:

Σημ.: Η ουσία δεν είναι η «ταμπέλα», αλλά ο τεκμηριωμένος κοινωνικός αντίκτυπος.

4) Πριν την ίδρυση: από την ιδέα στο σχέδιο

1. Χαρτογράφηση ανάγκης: Ποιο κοινωνικό/περιβαλλοντικό πρόβλημα λύνεις; Σε ποιον; Πώς;
2. Μοντέλο αξίας: Τι προσφέρεις, σε ποια τιμή, πώς διασφαλίζεις ποιότητα/ασφάλεια;
3. Ομάδα μελών: Ρόλοι, δεξιότητες, διαθεσιμότητα, κουλτούρα συνεργασίας.
4. Αγορά & ανταγωνισμός: Ποιοι είναι οι πελάτες; Τι σε διαφοροποιεί;
5. Οικονομικό πλάνο: Έσοδα-έξοδα, ταμειακές ροές, απαιτήσεις κεφαλαίου κίνησης.
6. ΚΑΔ & νομιμότητα: Σωστοί ΚΑΔ, απαιτούμενες άδειες/πιστοποιήσεις (π.χ. υγειονομικά, HACCP).
7. Δείκτες κοινωνικού αντίκτυπου: Πώς θα αποδεικνύεις ότι πετυχαίνεις τον σκοπό σου;

5) Διαδικασία ίδρυσης (συνοπτικά)

1. Σύνταξη καταστατικού (σκοπός, μέλη, μερίδες, όργανα, διαδικασίες).
2. Καταχώριση στο Μητρώο Κ.Αλ.Ο. και απόδοση ΑΦΜ.
3. Εγγραφή/καταχώριση στο Μητρώο Φορέων ΚΑΛΟ (σύμφωνα με Ν.4430/2016).
4. Άνοιγμα επαγγελματικού λογαριασμού και οργάνωση λογιστηρίου.
5. Δηλώσεις/ενάρξεις για ΚΑΔ, άδειες λειτουργίας, τήρηση υποχρεώσεων υγείας & ασφάλειας.
6. Πολιτικές και διαδικασίες (προμηθειών, διαφάνειας, προστασίας δεδομένων, ασφαλείας).

Tip: Η ποιότητα του καταστατικού (καθαροί σκοποί, κανόνες διακυβέρνησης, ρόλοι) κρίνει τη μελλοντική ομαλή λειτουργία.

6) Μέλη, μερίδες, δικαιώματα & υποχρεώσεις

• Μέλη-εταίροι: Ιδρυτικά και μεταγενέστερα. Ίσα πολιτικά δικαιώματα (μία ψήφος).
• Συνεταιριστικές μερίδες: Υποχρεωτικές/προαιρετικές· καθορίζουν την οικονομική συμμετοχή, όχι την ψήφο.
• Ευθύνες: Τήρηση καταστατικού/αποφάσεων, συνεισφορά στην επίτευξη σκοπού, συμμετοχή στις διαδικασίες.
• Αποχώρηση/αποκλεισμός: Ρυθμίζεται στο καταστατικό (προθεσμίες, επιστροφή μερίδας κ.λπ.).

7) Όργανα διοίκησης & διακυβέρνηση

• Γενική Συνέλευση (ΓΣ): Ανώτατο όργανο, εγκρίνει απολογισμό, προϋπολογισμό, στρατηγική, διανομή πλεονάσματος, εκλέγει Διοικούσα.
• Διοικούσα Επιτροπή (ή ΔΣ): Καθημερινή διοίκηση, υλοποίηση αποφάσεων ΓΣ, ευθύνη για συμμόρφωση.
• Διαφάνεια: Τήρηση πρακτικών, ανοιχτές διαδικασίες, σύγκρουση συμφερόντων, εσωτερικός κανονισμός.
• Συμμετοχικοί μηχανισμοί: Τακτική ενημέρωση, ομάδες εργασίας, δείκτες επίδοσης, αναφορές κοινωνικού αντίκτυπου.

8) Οικονομικό πλαίσιο, πλεόνασμα & διανομή (λογική Ν.4430/2016)

Το ετήσιο πλεόνασμα (κέρδη) δεν διανέμεται ελεύθερα όπως στις κλασικές εταιρείες. Η φιλοσοφία είναι επανεπένδυση στον σκοπό και περιορισμένη ανταμοιβή κεφαλαίου/εργασίας.

Τυπική λογική κατανομής πλεονάσματος (ενδεικτικά, με βάση το πνεύμα του νόμου και τις συνήθεις ρυθμίσεις):

• Υποχρεωτική αποθεματοποίηση (π.χ. 5%–10%): θωράκιση κεφαλαίου και κινδύνων.
• Επανεπένδυση στον σκοπό (σημαντικό ποσοστό): δράσεις, εξοπλισμός, καινοτομία, εκπαίδευση.
• Περιορισμένη διανομή στα μέλη/εργαζόμενους (όπου επιτρέπεται και όπως ορίζει ρητά το θεσμικό πλαίσιο): με κανόνες και ανώτατα όρια.

Η ακριβής κατανομή και τυχόν ποσοτικά όρια πρέπει να αποτυπώνονται ρητά στο καταστατικό και να ελέγχονται με τον/την λογιστή/νομικό σου, γιατί ενδέχεται να υπάρχουν τροποποιήσεις/ερμηνείες της διοίκησης.

9) Κριτήριο μισθολογικής δαπάνης (η γνωστή «υποχρέωση 25%»)

Στον πυρήνα της βιωσιμότητας των φορέων ΚΑΛΟ βρίσκεται η ελάχιστη μισθολογική δαπάνη ως ποσοστό του ετήσιου κύκλου εργασιών (γνωστό στην πράξη ως «25%»). Η λογική είναι απλή: να δημιουργούνται πραγματικές θέσεις εργασίας.

Πώς το σκέφτεσαι πρακτικά (απλό παράδειγμα):
Αν ο τζίρος του έτους είναι 100.000€, στόχευσε μισθολογική δαπάνη ≥ 25.000€ (μικτό κόστος μισθοδοσίας).

• Μισθολογική δαπάνη = μικτοί μισθοί + εργοδοτικές εισφορές (σύμφωνα με λογιστικό σου).
• Αν έχεις εποχικότητα, προγραμμάτισε προσλήψεις/συμβάσεις ώστε στο τέλος του έτους το ποσοστό να «βγαίνει».

Σημαντικό: Υπάρχουν ειδικές περιπτώσεις/εξαιρέσεις/μεταβατικά· συνεννοήσου με λογιστή/νομικό για την ακριβή εφαρμογή στη δική σου ΚοινΣΕπ.

10) Φορολογία & λογιστικές υποχρεώσεις (σε γενικές γραμμές)

• Φορολογία εισοδήματος/ΦΠΑ: Ανάλογα με τους ΚΑΔ/δραστηριότητες. Οι ΚοινΣΕπ δεν είναι «φορολογικά αόρατες».
• Βιβλία/παραστατικά: Όπως κάθε επιχείρηση (ΕΛΠ), με αυξημένη μέριμνα για τεκμηρίωση κοινωνικού σκοπού.
• Δηλώσεις: Ε3, ΦΠΑ (αν υπάγεσαι), ΜΥΦ/ myDATA, ασφαλιστικές εισφορές, Μητρώο ΚΑΛΟ.
• Επιχορηγήσεις/προγράμματα: Λογιστικός/φορολογικός χειρισμός ανά καθεστώς (προσοχή στις συμβάσεις/επιλέξιμες δαπάνες).

Προειδοποίηση: Το φοροασφαλιστικό πλαίσιο ανανεώνεται. Μην πατάς στην «παράδοση» — ενημερώσου ετησίως.

11) Δημόσιες συμβάσεις & κοινωνικές ρήτρες

Ο Ν.4430/2016 ενθαρρύνει την ενσωμάτωση κοινωνικών ρητρών σε συμβάσεις με Δημόσιο/ΟΤΑ, ευνοώντας φορείς που:

• προσλαμβάνουν ευάλωτες ομάδες,
• εφαρμόζουν πράσινες πρακτικές,
• μετρούν/δημοσιοποιούν κοινωνικό αντίκτυπο.

Πρακτικά: παρακολούθησε διαγωνισμούς, χρησιμοποίησε συμπράξεις (consortia), ετοίμασε φακέλους τεκμηρίωσης.

12) Χρηματοδότηση: από πού βρίσκεις κεφάλαιο

• Ίδια Κεφάλαια/Μερίδες: αρχική βάση.
• Προγράμματα (ΕΚΤ+, ΕΣΠΑ, Περιφέρειες): επενδυτικά/λειτουργικά (πρόσεχε την προκαταβολή/ταμειακές ροές).
• Δωρεές/χορηγίες/CSR: με διαφάνεια & συμφωνίες.
• Κοινωνική χρηματοδότηση: μικροχρηματοδοτήσεις, crowdfunding, συνεταιριστικές τράπεζες (όπου διαθέσιμες).
• Συμβάσεις υπηρεσιών/πωλήσεις: σταθερή ρευστότητα = υγεία.

13) Επιλογή ΚΑΔ (Κωδικοί Δραστηριότητας) — γρήγορος οδηγός

• Ξεκίνα από τις κύριες υπηρεσίες που πράγματι θα παρέχεις.
• Επίλεξε γενικότερο ΚΑΔ και πρόσθεσε εξειδικευμένους όπου χρειάζεται.
• Έλεγξε αν απαιτούνται άδειες (υγειονομικό, εκπαίδευση, τρόφιμα, μεταφορές, ΑΠΕ κ.λπ.).
• Φρόντισε το καταστατικό να «χωρά» τους ΚΑΔ (μην αφήσεις κενά).

14) Μέτρηση κοινωνικού αντίκτυπου (χωρίς πονοκέφαλο)

• Εκροές (outputs): πόσοι ωφελούμενοι, πόσες ώρες κατάρτισης, πόσα κιλά ανακύκλωσης.
• Αποτελέσματα (outcomes): βελτίωση δεξιοτήτων, ένταξη στην αγορά εργασίας, μείωση αποβλήτων.
• Δείκτες ποιότητας: ικανοποίηση ωφελουμένων/πελατών, ασφάλεια, συμμόρφωση.
• Διαφάνεια: ετήσια αναφορά κοινωνικού αντίκτυπου με στοιχεία, ιστορίες, φωτογραφίες (τηρώντας GDPR).

15) Ετήσιο ημερολόγιο συμμόρφωσης (checklist)

16) Συχνά λάθη & πώς τα αποφεύγεις

1. Θολός σκοπός: Γράψε μετρήσιμους στόχους από την αρχή.
2. Καταστατικό-«φάκα»: Γενικόλογο, αφήνει κενά. Ζήτα επιμέλεια.
3. Υποτιμημένη μισθολογική δαπάνη: Στοχεύεις στο 25% από νωρίς.
4. Κακοί ΚΑΔ/άδειες: Έλεγχος πριν την έναρξη.
5. Μηδενική τεκμηρίωση αντίκτυπου: Χωρίς στοιχεία, δεν υπάρχεις στα μάτια χρηματοδοτών.
6. Ανενεργή ΓΣ/διαφάνεια: Χάνονται εμπιστοσύνη και συνοχή ομάδας.
7. Ταμειακές ροές: Προγράμματα χωρίς προκαταβολή «στεγνώνουν» την ΚοινΣΕπ — προνοείς.

17) Μικρό FAQ για αρχάριους

• Μπορεί μέλος να είναι και εργαζόμενος; Ναι, συνήθως επιτρέπεται, αλλά κοίτα το καταστατικό και την εργατική/ασφαλιστική νομοθεσία.
• Πόσες μερίδες να βάλω; Όσες χρειάζονται για τη χρηματοδότηση, χωρίς να αλλοιώνεται η δημοκρατική αρχή «μία ψήφος ανά μέλος».
• Γίνεται να μοιράζουμε «μπόλικα» κέρδη; Όχι. Ο νόμος περιορίζει/ρυθμίζει τη διανομή — προτεραιότητα ο σκοπός.
• Πρέπει οπωσδήποτε να προσλάβω; Ο στόχος είναι απασχόληση και μισθολογική δαπάνη. Αν δεν υπάρχουν εργαζόμενοι, δύσκολα πιάνεις το κριτήριο βιωσιμότητας.
• Τι ελέγχει το Μητρώο; Καταστατικό, νόμιμη λειτουργία, κριτήρια ΚΑΛΟ, αναφορές, διαφάνεια.

18) Παράδειγμα «λογικής» οικονομικής χρονιάς

• Q1: Διοικητική οργάνωση, πρώτες πωλήσεις, πρόσληψη 1ου εργαζομένου (part-time), σύναψη 2 μικρών συμβάσεων υπηρεσιών.
• Q2: Ανάπτυξη πελατολογίου, 2ος εργαζόμενος (project-based), πιλοτικό πρόγραμμα κοινωνικού σκοπού με μετρήσιμα outputs.
• Q3: Συνεργασία με Δήμο/φορέα, αύξηση εσόδων, έλεγχος μισθολογικού ποσοστού.
• Q4: Κλείσιμο χρήσης, απολογισμός αντίκτυπου, ΓΣ: αποθεματικό + επανεπένδυση, προϋπολογισμός νέου έτους.

19) Μικρός «χρυσός κανόνας» για νεοσύστατες ΚοινΣΕπ

• Καθαρό καταστατικό + σωστοί ΚΑΔ.
• Ταμειακές ροές > όνειρα: υπολόγισε ρεαλιστικά.
• Δείκτες από μέρα 1: μετράς για να βελτιώνεις.
• Σχέσεις πριν από συμβάσεις: δικτύωση, συνεργασίες, αξιοπιστία.
• Διαφάνεια παντού: εσωτερικά και προς κοινότητα/χρηματοδότες.

Η ΚοινΣΕπ δεν είναι «εύκολη εταιρεία». Είναι συλλογικό εγχείρημα με οικονομικό και κοινωνικό στόχο που ζητά σχέδιο, πειθαρχία, λογαριασμό και συνεργατική κουλτούρα. Ο Ν.4430/2016 έθεσε ένα πλαίσιο που —παρά τις εξελίξεις— παραμένει σταθερά προσανατολισμένο στη δημοκρατική διακυβέρνηση, την υπευθυνότητα και τη βιωσιμότητα μέσω κοινωνικού αντίκτυπου.

Αν ξεκινάς τώρα, δες τον οδηγό αυτό ως την πυξίδα σου: καθάρισε τον σκοπό, στήσε καλή διακυβέρνηση, επέλεξε σωστούς ΚΑΔ και διαδικασίες, φρόντισε τη μισθολογική δαπάνη, μέτρα τον αντίκτυπο και μίλα με διαφάνεια. Όταν η κοινωνική αξία συναντήσει την επιχειρησιακή σοβαρότητα, τότε μια ΚοινΣΕπ μπορεί να γίνει παράδειγμα τοπικής ανάπτυξης, φορέας ένταξης και συλλογικός εργοδότης με νόημα.

Τέλος, θυμήσου: οι νόμοι/ερμηνείες μπορεί να επικαιροποιούνται. Για ειδικές περιπτώσεις (διανομή πλεονάσματος, μισθολογικό κριτήριο, επιχορηγήσεις, φορολογικό/ασφαλιστικό χειρισμό) συνεργάσου οπωσδήποτε με εξειδικευμένο λογιστή/νομικό. Έτσι, θα κρατήσεις την ΚοινΣΕπ σου νόμιμη, αξιόπιστη και αποτελεσματική — όπως της αξίζει.

Η Κοινωνική Οικονομία στην Πράξη