---

Η ιστοσελίδα koinsep.org αποτελεί μια πλατφόρμα ενημέρωσης και υποστήριξης για Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα. Παρέχει πληροφορίες για την ίδρυση και διαχείριση ΚοινΣΕπ, όπως οδηγούς, νέα για επιδοτήσεις, νομικές και φορολογικές συμβουλές, καθώς και επικαιροποιημένα θέματα για τη λειτουργία τους. Απευθύνεται σε επαγγελματίες και πολίτες που επιθυμούν να συμβάλλουν στην κοινωνική οικονομία, ενισχύοντας την τοπική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δράσεις και λειτουργει μέχρι σήμερα ανελλιπώς από το 2012

---

Εάν αποφασίσετε την δημιουργία της δικής σας ΚοινΣΕπ και έχετε μια καλή ιδέα που πληροί τα κριτήρια του νόμου 4430/2016 ελάτε σε επαφή μαζί μας από εδώ για να σας βοηθήσουμε με την 12χρονη εμπειρία μας στον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας και στην Δημιουργία άνω των 750 Επιτυχημένων ΚοινΣΕπ

---

Η Κοινωνική Οικονομία στην Ευρώπη δεν είναι πια μια «ωραία ιδέα» που χωράει μόνο σε συνέδρια, προγράμματα και ευχές. Είναι ένας ολόκληρος τρόπος να παράγεις αξία με κανόνες διαφορετικούς από την καθαρή μεγιστοποίηση κέρδους: δημοκρατική διακυβέρνηση, κοινωνικός σκοπός, δίκαιη διανομή, επανεπένδυση, τοπική ανθεκτικότητα, αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας.

Και κυρίως: μια οικονομία που αντέχει όταν οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη — πανδημία, ενεργειακό κόστος, στεγαστική πίεση, δημογραφικό, ανισότητες, κλιματική μετάβαση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Social Economy Europe (SEE) λειτουργεί ως η «φωνή» και ο ευρωπαϊκός καταλύτης: συνδέει συνομοσπονδίες, δίκτυα, φορείς και οικοσυστήματα, πιέζει για θεσμικές λύσεις, μετατρέπει την εμπειρία των πεδίων σε πολιτική και την πολιτική σε εργαλεία ανάπτυξης.

Και εδώ εμφανίζεται το κρίσιμο ερώτημα: η Ελλάδα πού βρίσκεται σε αυτόν τον χάρτη;
Όχι μόνο «τυπικά» ή «ιστορικά», αλλά ουσιαστικά:

• Πόσο δυνατή είναι η εκπροσώπησή μας;
• Πόσο καλά μεταφράζουμε την ευρωπαϊκή ατζέντα σε ελληνικές ευκαιρίες;
• Πόσο γρήγορα μπορούμε να κλιμακώσουμε βιώσιμες ΚοινΣΕπ και δομές ΚΑΛΟ;
• Και τελικά: είμαστε απλώς «παρόντες» ή συνδιαμορφωτές;

Το κείμενο που ακολουθεί δεν είναι μια απλή περιγραφή. Είναι μια αναλυτική χαρτογράφηση θέσης, μια διάγνωση αδυναμιών, αλλά και ένας πρακτικός οδικός χάρτης για το πώς η Ελλάδα μπορεί να «κουμπώσει» ισότιμα στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα, αξιοποιώντας το SEE, τα ευρωπαϊκά εργαλεία, και τη δική μας θεσμική και επιχειρησιακή ωρίμανση.

1) Τι είναι το Social Economy Europe και γιατί μετράει

Το Social Economy Europe είναι ευρωπαϊκή ομπρέλα/εκπροσώπηση της κοινωνικής οικονομίας. Στον πυρήνα του εκπροσωπεί μια μεγάλη ποικιλία φορέων (συνεταιρισμούς, αμοιβαίες, ενώσεις, ιδρύματα, κοινωνικές επιχειρήσεις), με κοινό παρονομαστή ότι ο σκοπός προηγείται του κέρδους, χωρίς να αγνοείται η οικονομική βιωσιμότητα.

• Τι κάνει στην πράξη;

• Πολιτική πίεση (advocacy) προς Κομισιόν, Κοινοβούλιο, Συμβούλιο: για θεσμικό πλαίσιο, χρηματοδότηση, δημόσιες συμβάσεις, κανόνες αγοράς που δεν «τιμωρούν» το κοινωνικό μοντέλο.

• Τεκμηρίωση & προτάσεις (εκθέσεις, contributions, θέσεις) ώστε η κοινωνική οικονομία να μπαίνει στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες ως αναπτυξιακός πυλώνας, όχι ως «παράρτημα κοινωνικής πολιτικής».

• Συμμετοχή/στήριξη ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, δικτύωση και διάχυση καλών πρακτικών, με στόχο start–up, scale–up, καινοτομία και θέσεις εργασίας.

• Η ευρωπαϊκή «ομπρέλα» πολιτικής: Social Economy Action Plan
• Η Ε.Ε. έχει πλέον ένα σαφές πλαίσιο: το Social Economy Action Plan της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που στοχεύει να ενισχύσει τις συνθήκες ανάπτυξης, χρηματοδότησης, δεξιοτήτων και κλιμάκωσης της κοινωνικής οικονομίας.
• Και εδώ υπάρχει ένα κρίσιμο μήνυμα: όποια χώρα διαθέτει ισχυρή εκπροσώπηση και ώριμο οικοσύστημα, “τραβάει” ευκαιρίες (πόρους, έργα, συνεργασίες, πρότυπα). Όποια μένει πίσω, μένει με μικρά έργα «πιλοτικά», χωρίς μόνιμη δομή.

2) Η Ελλάδα: πού είμαστε σήμερα (μετρήσιμα και θεσμικά)

• Η επίσημη ευρωπαϊκή χαρτογράφηση (EU Social Economy Gateway) περιγράφει την ελληνική κοινωνική οικονομία ως “developing” (αναπτυσσόμενη). Παράλληλα αναφέρει εκτιμήσεις για συμμετοχή στην απασχόληση και αριθμούς απασχολούμενων, αλλά τονίζει και τη δυσκολία μέτρησης λόγω ασυμφωνίας ορισμών/νομικών μορφών.
• Στην ίδια ευρωπαϊκή πηγή επισημαίνεται ότι:

• ο ελληνικός χώρος βασίζεται κυρίως στις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (SCEs/ΚοινΣΕπ) ως ex lege μορφή,

• υπάρχει ιστορική διαδρομή συνεργατισμού και κοινωνικών δομών, αλλά η σύγχρονη έκρηξη σχετίζεται και με τις διαδοχικές κρίσεις μετά το 2010,

• ενώ από πλευράς πολιτικής/πλαισίου υπήρξαν κρίσιμες τομές το 2011 και το 2016 (με τον Ν.4430/2016 να αναδιατάσσει τη λογική προς «Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία»).  

• Το πιο σημαντικό βήμα ωρίμανσης: οι δομές εκπροσώπησης
• Η ευρωπαϊκή χαρτογράφηση υπογραμμίζει ως εξέλιξη ότι σε 11 από τις 13 Περιφέρειες συγκροτήθηκαν το 2023 Περιφερειακές Ενώσεις ΚΑΛΟ (δευτεροβάθμιες δομές) βάσει του πλαισίου του Ν.4430/2016, ως θεσμικοί εκπρόσωποι, κέντρα υποστήριξης και συνεργασίας με προγράμματα/ΠΕΠ.
• Και εδώ μπαίνει το «κλειδί» για το SEE: όταν μια χώρα μπορεί να πει στην Ευρώπη ότι διαθέτει πολυεπίπεδη εκπροσώπηση (τοπική–περιφερειακή–εθνική), τότε γίνεται πιο σοβαρός συνομιλητής και πιο αξιόπιστος εταίρος.0
• 3) Η Ελλάδα μέσα στο Social Economy Europe: το “σημείο εισόδου”
• Ένα από τα πιο ουσιαστικά γεγονότα των τελευταίων ετών είναι ότι ο ελληνικός θεσμικός χώρος μπήκε πιο καθαρά στο οικοσύστημα του SEE μέσα από την ένταξη ελληνικού εθνικού φορέα-ομπρέλας.
• Συγκεκριμένα, το SEE ανακοίνωσε ότι το PASE KALO (Πανελλήνια Συνομοσπονδία Ενώσεων ΚΑΛΟ) εντάχθηκε ως μέλος (ανακοίνωση 2022). 
  Στη σελίδα μελών του SEE, το PASE KALO παρουσιάζεται ως ο φορέας που εκπροσωπεί την κοινωνική οικονομία στην Ελλάδα, με αναφορά σε κάλυψη σημαντικού μέρους των νομικά αναγνωρισμένων φορέων.
• Γιατί αυτό είναι κομβικό;
  Διότι η «θέση στον χάρτη» δεν είναι μόνο γεωγραφική. Είναι θεσμική θέση: ποιος μιλάει για την Ελλάδα στα ευρωπαϊκά τραπέζια, ποιος μεταφέρει ανάγκες, ποιος χτίζει συμμαχίες, ποιος διεκδικεί.
• 4) Τι σημαίνει στην πράξη “η Ελλάδα στον χάρτη”
• Αν το δούμε ψυχρά, η θέση μιας χώρας στην ευρωπαϊκή κοινωνική οικονομία φαίνεται σε 5 “δείκτες ισχύος”:
• (Α) Θεσμική σταθερότητα και συντονισμός
• Η OECD στις πρόσφατες country notes αναφέρει ότι η εποπτεία πολιτικής για την κοινωνική οικονομία στην Ελλάδα βρίσκεται σε δομές του κράτους και αναφέρεται στη διαδρομή θεσμικών σχημάτων (όπως η δημιουργία και κατάργηση/μεταβολές σχετικών γραμματειών/μηχανισμών μετά τον Ν.4430/2016).
• Τι μεταφράζεται στο πεδίο: όταν αλλάζουν συχνά οι “κόμβοι” του κράτους, το οικοσύστημα χάνει χρόνο, συνέχεια και ικανότητα κλιμάκωσης.
• (Β) Εκπροσώπηση – κάθετη διάρθρωση
• Η ύπαρξη περιφερειακών ενώσεων και εθνικής συνομοσπονδίας που συνομιλεί με την Ευρώπη, είναι ισχυρό χαρτί.
• (Γ) Χρηματοδοτικά εργαλεία και πρόσβαση σε κεφάλαιο
• Η ευρωπαϊκή χαρτογράφηση για την Ελλάδα αναφέρει αξιοποίηση ευρωπαϊκών ταμείων (ESF+/ERDF κ.ά.) και ανάπτυξη εργαλείων όπως μικροχρηματοδότηση.
• Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο «αν υπάρχουν χρήματα». Είναι:

• αν υπάρχουν κατάλληλοι όροι για ΚοινΣΕπ,

• αν υπάρχουν ενδιάμεσοι μηχανισμοί (incubators/accelerators) με εξειδίκευση,

• αν υπάρχει τραπεζική/πιστωτική κουλτούρα που κατανοεί κοινωνικό μοντέλο.

• (Δ) Κλιμάκωση (scale-up) και παραγωγική ωρίμανση
• Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το ζητούμενο έχει μετατοπιστεί: όχι απλώς “start-ups” κοινωνικής οικονομίας, αλλά scale-ups με επαναληψιμότητα, συμβάσεις, σταθερή απασχόληση, εξαγωγή υπηρεσιών/τεχνογνωσίας. Αυτό είναι πυρήνας της ευρωπαϊκής ατζέντας και έργων/πρωτοβουλιών που συνδέονται με το SEE.
• (Ε) Πολιτική βαρύτητα εντός της Ε.Ε.
• Το SEE έχει δείξει ότι παρακολουθεί και σχολιάζει ευρωπαϊκές διοικητικές/πολιτικές μεταβολές που επηρεάζουν το πεδίο (π.χ. εσωτερικές μετατοπίσεις πολιτικής σε DGs που σχετίζονται με κοινωνική οικονομία). Αυτό δείχνει ότι η «μάχη» στην Ευρώπη είναι ζωντανή και απαιτεί συνεχή παρουσία.
• 5) Η μεγάλη ελληνική ευκαιρία: από την “αναπτυσσόμενη” φάση στην ευρωπαϊκή συνδιαμόρφωση
• Το EU Social Economy Gateway αναφέρει ότι το 2023 προτάθηκε ένα Action Plan για την Κοινωνική Οικονομία και Κοινωνική Καινοτομία στην Ελλάδα, με πυλώνες όπως θεσμικό πλαίσιο, χρηματοδοτικά εργαλεία, capacity building, συνεργασίες, ενημέρωση/ευαισθητοποίηση.
• Αυτό, αν κουμπώσει σωστά με:

• το EU Social Economy Action Plan,

• τη θεσμική εκπροσώπηση μέσα από το SEE και τους Έλληνες εκπροσώπους, 
  μπορεί να παράξει κάτι πολύ πιο δυνατό από αποσπασματικές δράσεις: εθνική “μηχανή” κλιμάκωσης της ΚΑΛΟ.

• Τι χρειάζεται για να φανούμε “στον χάρτη” όπως πρέπει (πρακτικά)

1. Σταθερό εθνικό αφήγημα: η ΚΑΛΟ ως παραγωγικός πυλώνας (όχι «παραχώρηση κοινωνικής πολιτικής»).

2. Συμμαχίες με ευρωπαϊκά δίκτυα (μέσω SEE): κοινές προτάσεις, έργα, ανταλλαγές μοντέλων.

3. Εξειδικευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία: μικροπιστώσεις, εγγυήσεις, blended finance, κοινωνικές ρήτρες σε προμήθειες/συμβάσεις ώστε να δημιουργείται αγορά.

4. Κανόνες ποιότητας για να ξεχωρίζει η βιώσιμη ΚοινΣΕπ από τη “βιτρίνα”: διαφάνεια, κοινωνικός αντίκτυπος, τήρηση κριτηρίων, επιχειρησιακή συνέπεια.

5. Δεξιότητες & επαγγελματισμός (διοίκηση, οικονομικά, ψηφιακά, marketing, impact measurement) για να περάσουμε από «καλή πρόθεση» σε «επαγγελματική λειτουργία».

• 6) Συμπέρασμα-κλειδί: Η θέση της Ελλάδας δεν είναι προκαθορισμένη
• Σήμερα, η Ελλάδα περιγράφεται ως οικοσύστημα σε ανάπτυξη, με σαφή βήματα δικτύωσης/εκπροσώπησης και με ευρωπαϊκή αναγνώριση ότι υπάρχουν θεσμικές δομές και ενεργά σχήματα.
  Η είσοδος της ελληνικής ομπρέλας εκπροσώπησης στο SEE βελτιώνει τη «γραμμή σύνδεσης» Ελλάδας–Ευρώπης.

 

• Αλλά το “πού βρισκόμαστε στον χάρτη” θα κριθεί από το αν θα περάσουμε:
• από κατακερματισμό σε συντονισμό,
• από μικρές μονάδες επιβίωσης σε μοντέλα κλιμάκωσης,
• από ευκαιριακή χρηματοδότηση σε σταθερά εργαλεία,
• από παρουσία σε συνδιαμόρφωση.
• Αν θέλουμε μια ειλικρινή αποτίμηση, η Ελλάδα δεν είναι «εκτός χάρτη». Είναι όμως σε ένα σημείο όπου το “πάνω-κάτω” του χάρτη θα κριθεί από αποφάσεις ωρίμανσης. Η ευρωπαϊκή πραγματικότητα αλλάζει: η κοινωνική οικονομία δεν αντιμετωπίζεται πια ως γραφικότητα ή περιθώριο. Εντάσσεται σε κεντρικές πολιτικές για εργασία, φροντίδα, στέγη, πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, περιφερειακή συνοχή.
• Το Social Economy Europe είναι ένας από τους βασικούς αγωγούς αυτής της αλλαγής. Και η Ελλάδα, μέσω της θεσμικής της εκπροσώπησης και της αναδυόμενης περιφερειακής δομής, έχει ένα παράθυρο: να πάψει να “τρέχει πίσω από τις εξελίξεις” και να γίνει χώρα που εξάγει πρακτικές, χτίζει πρότυπα, συμμετέχει σε ευρωπαϊκές συμμαχίες, και δημιουργεί ΚοινΣΕπ που δεν επιβιώνουν απλώς — αλλά στέκονται ανταγωνιστικά, με κοινωνικό αποτύπωμα και οικονομική αντοχή.
• Τελικά, το ερώτημα «πού βρίσκεται η Ελλάδα στον χάρτη;» δεν απαντιέται με ένα σημαιάκι πάνω σε έναν ευρωπαϊκό χάρτη. Απαντιέται με το αν η χώρα μας θα καταφέρει να μετατρέψει την κοινωνική οικονομία από “καλό σκοπό” σε εθνική αναπτυξιακή ικανότητα. Και αυτό απαιτεί: θεσμική συνέχεια, σοβαρή εκπροσώπηση, χρηματοδοτικά εργαλεία που καταλαβαίνουν την ΚΑΛΟ, δεξιότητες, αξιολόγηση αντίκτυπου, συνεργασία — και μια μόνιμη «γέφυρα» με την Ευρώπη, όπου το SEE λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος.
• Αν το κάνουμε, τότε η Ελλάδα δεν θα βρίσκεται απλώς «στον χάρτη». Θα βρίσκεται στον πυρήνα του.

Η Κοινωνική Οικονομία στην Πράξη