---

Η ιστοσελίδα koinsep.org αποτελεί μια πλατφόρμα ενημέρωσης και υποστήριξης για Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα. Παρέχει πληροφορίες για την ίδρυση και διαχείριση ΚοινΣΕπ, όπως οδηγούς, νέα για επιδοτήσεις, νομικές και φορολογικές συμβουλές, καθώς και επικαιροποιημένα θέματα για τη λειτουργία τους. Απευθύνεται σε επαγγελματίες και πολίτες που επιθυμούν να συμβάλλουν στην κοινωνική οικονομία, ενισχύοντας την τοπική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δράσεις και λειτουργει μέχρι σήμερα ανελλιπώς από το 2012

---

Εάν αποφασίσετε την δημιουργία της δικής σας ΚοινΣΕπ και έχετε μια καλή ιδέα που πληροί τα κριτήρια του νόμου 4430/2016 ελάτε σε επαφή μαζί μας από εδώ για να σας βοηθήσουμε με την 12χρονη εμπειρία μας στον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας και στην Δημιουργία άνω των 730 Επιτυχημένων ΚοινΣΕπ

---

Πολύ συχνά, η πιο συνηθισμένη φράση που ακούγεται όταν κάποιος θέλει να δημιουργήσει μια Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση είναι:

«Ωραία ιδέα, αλλά δεν έχουμε χρήματα για να ξεκινήσουμε».

Όμως, η λογική της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας ανατρέπει ακριβώς αυτή τη νοοτροπία. Η ΚοινΣΕπ δεν είναι ένα κλασικό επιχειρηματικό σχήμα που βασίζεται μόνο στο χρήμα και το κεφάλαιο· είναι μια συλλογική δομή που βασίζεται σε άνθρωπο, συνεργασία, χρόνο, γνώση και δίκτυα. Το χρήμα είναι εργαλείο, όχι προϋπόθεση ύπαρξης.

Η ιδέα μιας «μικρής ΚοινΣΕπ με μηδενικό αρχικό κεφάλαιο» δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξει ποτέ χρήμα ή κόστη. Σημαίνει ότι:

• Δεν απαιτείται μεγάλο αρχικό κεφάλαιο επένδυσης.
• Η εκκίνηση γίνεται με ελάχιστες δαπάνες,
• οι οποίες καλύπτονται κυρίως με εθελοντική προσφορά χρόνου, δεξιοτήτων και συνεργασιών,
• μέχρι να δημιουργηθούν τα πρώτα έσοδα που θα στηρίξουν τη μετάβαση σε πλήρη λειτουργία.

Σε ένα περιβάλλον κρίσης, ανεργίας, ανασφάλειας και συνεχών αλλαγών, οι μικρές ΚοινΣΕπ μπορούν να γίνουν πυρήνες αντίστασης και δημιουργίας: ομάδες ανθρώπων που αποφασίζουν να μην περιμένουν «επενδυτές» και «χορηγούς» για να ξεκινήσουν, αλλά να πάρουν την πρωτοβουλία από τα κάτω, με ό,τι ήδη έχουν: ιδέες, γνώσεις, χρόνο, φίλους, δίκτυα, πρόσβαση σε χώρους, σε κοινότητες, σε τοπικούς φορείς.

Ο στόχος αυτού του κειμένου – αυτής της μικρής «διατριβής» – είναι να δείξει βήμα προς βήμα, με τρόπο πρακτικό και ρεαλιστικό:

• πώς μπορεί να στηθεί μια μικρή ΚοινΣΕπ χωρίς ουσιαστικό οικονομικό κεφάλαιο στην αρχή,
• πώς ομαδοποιούνται οι ρόλοι και οι ευθύνες,
• πώς σχεδιάζεται δραστηριότητα με σχεδόν μηδενικά πάγια,
• πώς βρίσκουμε πρώτα έσοδα χωρίς κλασική επένδυση,
• και πώς χτίζουμε σταδιακά μια βιώσιμη συνεταιριστική δομή, χωρίς να καούμε σε εθελοντικές «υπερβολές» και χωρίς να χαθεί ο κοινωνικός σκοπός.

Δεν πρόκειται για θεωρία. Είναι ένας οδηγός πρακτικής εκκίνησης: για την ομάδα γειτόνων, φίλων, ανέργων, νέων, ανθρώπων από ευάλωτες ομάδες, που θέλουν να πάρουν τη ζωή και την τοπική ανάπτυξη στα χέρια τους, αλλά σκοντάφτουν πάνω στη φράση: «δεν έχουμε χρήματα».

1. Τι σημαίνει στην πράξη «μηδενικό αρχικό κεφάλαιο»

«Μηδενικό αρχικό κεφάλαιο» δεν σημαίνει ότι η ΚοινΣΕπ δεν θα έχει:

• έξοδα σύστασης,
• έξοδα λογιστή,
• έξοδα έδρας,
• έξοδα τραπεζικού λογαριασμού.

Σημαίνει ότι η ομάδα:

1. Δεν βάζει χιλιάδες ευρώ ο καθένας για εξοπλισμό, ανακαινίσεις, μεγάλια μαγαζιά, στοκ προϊόντων.
2. Ξεκινά μικρά, ευέλικτα, χαμηλού κόστους, με δραστηριότητες που βασίζονται πιο πολύ σε υπηρεσίες παρά σε βαριά παραγωγή.
3. Επιλέγει λύσεις όπως:
   • χρήση σπιτιού ή υπάρχοντος χώρου ως προσωρινής έδρας,
   • συστέγαση με άλλες δομές,
   • συνεργασία με Δήμους/φορείς/ΚΔΑΠ/κοινωνικά κέντρα για χρήση αίθουσας,
   • ψηφιακές υπηρεσίες και εργασίες εξ αποστάσεως.

Η πραγματική «επένδυση» στα πρώτα βήματα είναι:

• ο χρόνος των μελών,
• οι δεξιότητές τους,
• οι γνωριμίες τους,
• η εθελοντική προσφορά μέχρι να υπάρξουν έσοδα.

2. Από την ιδέα στην ομάδα: το κοινωνικό πρόβλημα που θέλετε να λύσετε

Πριν από οποιαδήποτε κίνηση, η ομάδα πρέπει να απαντήσει σε τρία ερωτήματα:

• Ποιο κοινωνικό ή τοπικό πρόβλημα θέλουμε να αντιμετωπίσουμε;
  • ανεργία νέων ή γυναικών,
  • απομόνωση ηλικιωμένων,
  • έλλειψη δημιουργικών δραστηριοτήτων για παιδιά,
  • σπατάλη πόρων / ανακύκλωση,
  • έλλειψη ποιοτικών υπηρεσιών άθλησης, πολιτισμού, εκπαίδευσης.
• Ποια είναι η κύρια δραστηριότητα που μπορούμε να στήσουμε σχεδόν χωρίς χρήμα;
  • εργαστήρια, σεμινάρια, μαθήματα,
  • υπηρεσίες συμβουλευτικές, δημιουργικές, ψηφιακές,
  • υπηρεσίες φροντίδας, συνοδείας, υποστήριξης,
  • μικρές πολιτιστικές δράσεις σε χώρους που παραχωρούνται.
• Ποια κοινωνική αλλαγή θέλουμε να πετύχουμε σε 1–3 χρόνια;
  • αύξηση εισοδήματος μελών,
  • δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας,
  • βελτίωση ποιότητας ζωής μιας ευάλωτης ομάδας,
  • ενίσχυση τοπικής κοινότητας και συνεργασιών.

Η ΚοινΣΕπ χωρίς κεφάλαιο πρέπει να είναι πολύ καθαρή στο τι προσφέρει και σε ποιον, γιατί πρέπει γρήγορα να μπορεί να παράγει κάποιο έσοδο χωρίς να απαιτεί βαριές επενδύσεις.

3. Χτίζοντας τον πυρήνα: μικρή, δεμένη ιδρυτική ομάδα

Για μια μικρή ΚοινΣΕπ με μηδενικό κεφάλαιο, η ποιότητα της ομάδας είναι πολύ πιο σημαντική από τον αριθμό μελών. Προτείνεται:

• 3–7 ιδρυτικά μέλη (ούτε πολύ λίγοι, ούτε χαοτικά πολλοί).
• Καθαρή συζήτηση από την αρχή για:
  • ρόλους (ποιος ασχολείται με τι),
  • διαθεσιμότητα χρόνου,
  • προσωπικά κίνητρα (εισόδημα, προσφορά, εμπειρία, κοινωνική αλλαγή),
  • όρια εθελοντισμού (πότε σταματά η δωρεάν δουλειά και ξεκινά η αμειβόμενη).

Μια μικρή εσωτερική «συμφωνία» στην αρχή (έστω άτυπη) βοηθά:

• να μη νιώθει κανείς ότι «εκμεταλλεύονται» την προσφορά του,
• να είναι ξεκάθαρο ότι τα πρώτα έσοδα θα πηγαίνουν:
  1. σε βασικά έξοδα λειτουργίας (λογιστής, ασφάλειες, πάγια),
  2. μετά σε μερική αμοιβή όσων δουλεύουν περισσότερο,
  3. στη συνέχεια στη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας.

4. Επιλογή δραστηριότητας με σχεδόν μηδενικά πάγια

Για να ξεκινήσει μια ΚοινΣΕπ χωρίς κεφάλαιο, χρειάζεται έξυπνη επιλογή δραστηριότητας. Ορισμένα παραδείγματα κατηγοριών που απαιτούν ελάχιστα χρήματα:

• Υπηρεσίες γνώσης & δεξιοτήτων
  • μαθήματα (ξένες γλώσσες, πληροφορική, δημιουργική απασχόληση παιδιών),
  • σεμινάρια (κοινωνική οικονομία, προσωπική ανάπτυξη, ψηφιακές δεξιότητες),
  • υποστήριξη ηλικιωμένων στη χρήση τεχνολογίας.
• Υπηρεσίες φροντίδας & υποστήριξης
  • συνοδεία ηλικιωμένων σε υπηρεσίες,
  • βοήθεια σε άτομα με δυσκολίες στις συναλλαγές,
  • κοινωνική υποστήριξη, συνοδεία σε ραντεβού, διεκπεραίωση υποθέσεων.
• Πολιτισμός & δημιουργικότητα
  • μικρές εκδηλώσεις σε συνεργασία με Δήμο/φορείς,
  • θεματικά εργαστήρια (χειροτεχνία, κεραμική, μουσική, θέατρο),
  • δημιουργία και πώληση ψηφιακού περιεχομένου (ebooks, ψηφιακά σεμινάρια, βίντεο).
• Ψηφιακές & υποστηρικτικές υπηρεσίες
  • διαχείριση κοινωνικών δικτύων για άλλες ΚοινΣΕπ/φορείς,
  • δημιουργία απλών ιστοσελίδων,
  • γραμματειακή/διοικητική υποστήριξη εξ αποστάσεως.

Το κοινό στοιχείο όλων:

ο εξοπλισμός είναι κυρίως υπολογιστής, ίντερνετ και χρόνος.

Ο χώρος μπορεί να είναι:

• σπίτι ενός μέλους,
• παραχωρούμενη αίθουσα 1–2 φορές τον μήνα,
• συνεργατικός χώρος,
• δημοτικό κέντρο, ΚΔΑΠ, πολιτιστικό κέντρο.

5. Βήμα προς βήμα: από την ιδέα στην επίσημη σύσταση

Χωρίς να μπούμε σε υπερλεπτομέρειες νομικής διαδικασίας, η λογική σειρά είναι:

1. Συγκρότηση ομάδας & συμφωνία
   • Καταγραφή ονομάτων, στοιχείων και ρόλων.
   • Συμφωνία στο είδος ΚοινΣΕπ (συλλογικού οφέλους ή ένταξης ευάλωτων ομάδων).
   • Συζήτηση για το πώς θα κατανεμηθεί ο χρόνος και η δέσμευση.
2. Καταγραφή σκοπού & δραστηριοτήτων
   • Σαφές κείμενο κοινωνικού σκοπού.
   • Σαφής περιγραφή δράσεων (όχι αόριστες γενικότητες).
   • Επιλογή δραστηριοτήτων με χαμηλό αρχικό κόστος.
3. Καταστατικό
   • Σύνταξη σχεδίου καταστατικού που αποτυπώνει:
   • σκοπούς,
   • δικαιώματα/υποχρεώσεις μελών,
   • όργανα διοίκησης,
   • τρόπο διανομής κερδών (σύμφωνα με το πλαίσιο της ΚΑΛΟ),
   • κανόνες ένταξης/αποχώρησης μελών.
4. Δήλωση έδρας με ελάχιστο κόστος
   • χρήση κατοικίας μέλους (εκεί που επιτρέπεται), ή
   • συστέγαση με άλλες δομές (συμφωνίες παραχώρησης), ή
   • μικρό γραφείο/χώρος με χαμηλό ενοίκιο.
5. Καταχώριση & τυπικά βήματα (ΓΕΜΗ, ΑΦΜ κ.λπ.)
   • καταχώριση στο μητρώο Κοινωνικής Οικονομίας,
   • έκδοση ΑΦΜ,
   • λογιστική υποστήριξη,
   • μελέτη των βασικών υποχρεώσεων (φορολογικές, ασφαλιστικές, εργατικές).
6. Τραπεζικός λογαριασμός & βασικά εργαλεία
   • άνοιγμα εταιρικού λογαριασμού,
   • χρήση ηλεκτρονικής τραπεζικής,
   • βασικά εργαλεία τιμολόγησης & διαχείρισης (τιμολόγια, αποδείξεις υπηρεσιών κ.λπ.).

Ακόμη και αν υπάρχουν μικρά έξοδα σύστασης, αυτά μπορούν να καλυφθούν με:

• ένα μικρό ποσό από κάθε μέλος,
• ή συμβολική χορηγία από φίλους/συγγενείς/συνεργάτες,
• ή από μια πρώτη μικρή δραστηριότητα (π.χ. ένα εργαστήριο, ένα σεμινάριο, μια εκδήλωση πριν την πλήρη ανάπτυξη).

6. Πώς αντικαθιστούμε το χρήμα με χρόνο, δεξιότητες και δίκτυα

Για να λειτουργήσει πραγματικά μια ΚοινΣΕπ χωρίς κεφάλαιο, η ομάδα πρέπει συνειδητά να αξιοποιήσει κάθε εναλλακτική μορφή πόρου:

• Χρόνος:
  • 2–3 μέλη αφιερώνουν σταθερά κάποιες ώρες την εβδομάδα για οργάνωση, επικοινωνία, λογιστική παρακολούθηση, ανάπτυξη δράσεων.
• Δεξιότητες:
  • ένα μέλος που ξέρει από υπολογιστές αναλαμβάνει τη βασική ψηφιακή παρουσία,
  • ένα μέλος με επικοινωνιακές δεξιότητες αναλαμβάνει τη διάχυση / επαφές,
  • ένα μέλος με εμπειρία σε κοινωνική εργασία/εκπαίδευση αναλαμβάνει τον σχεδιασμό δράσεων.
• Δίκτυα:
  • φίλοι/συνεργάτες που έχουν χώρους,
  • επαφές σε Δήμο/φορείς που μπορούν να παραχωρήσουν αίθουσες,
  • άλλες ΚοινΣΕπ με τις οποίες μπορούν να γίνει ανταλλαγή υπηρεσιών.
• Χώροι & εξοπλισμός:
  • χρήση ήδη διαθέσιμου εξοπλισμού (laptop, εκτυπωτής, τηλέφωνα των μελών),
  • δανεισμός/παραχώρηση εξοπλισμού,
  • χρήση δωρεάν/χαμηλού κόστους ψηφιακών εργαλείων (online πλατφόρμες).
• Συνεργασίες σε είδος:
  • ο χώρος παραχωρείται δωρεάν ή με συμβολικό αντίτιμο,
  • η ΚοινΣΕπ προσφέρει σε αντάλλαγμα δράσεις προς τους ωφελούμενους του φορέα.

7. Πρώτα έσοδα χωρίς κλασική επένδυση

Για να σταθεί ένα σχήμα χωρίς κεφάλαιο, πρέπει να βρει γρήγορα έσοδο – έστω μικρό αλλά σταθερό. Ενδεικτικοί τρόποι:

• Μικρά εργαστήρια/σεμινάρια
  • οργάνωση 2–3 δίωρων εργαστηρίων τον μήνα (π.χ. ψηφιακές δεξιότητες, δημιουργική απασχόληση, συμβουλές για ΚοινΣΕπ),
  • με μικρό συμβολικό κόστος συμμετοχής.
• Υπηρεσίες σε άλλες ΚοινΣΕπ/φορείς
  • ανάληψη διαχείρισης social media,
  • διοικητική υποστήριξη,
  • οργάνωση και υποβολή προτάσεων σε προγράμματα.
• Συμβόλαια έργου με Δήμους/φορείς
  • συμμετοχή σε μικρές προκηρύξεις ή έργα μικρού προϋπολογισμού,
  • παροχή υπηρεσιών φροντίδας, πολιτισμού, εκπαίδευσης.
• Crowdfunding / ενίσχυση από κοινότητα
  • εκστρατεία μικρο-χρηματοδότησης για ένα συγκεκριμένο σκοπό (π.χ. αγορά βασικού εξοπλισμού),
  • ενίσχυση από φίλους/τοπική κοινωνία με μικρά ποσά.
• Προπώληση υπηρεσιών
  • πακέτα μαθημάτων/εργαστηρίων που προπληρώνονται,
  • κάρτες συμμετοχής σε μελλοντικές δράσεις σε μειωμένη τιμή.

Στην αρχή, το κριτήριο δεν είναι το μεγάλο κέρδος, αλλά:

• να καλύπτονται τα βασικά έξοδα,
• να υπάρχει μικρή, έστω, αμοιβή για όσους εργάζονται περισσότερες ώρες,
• να δημιουργείται ροή που μπορεί να αυξηθεί σταδιακά.

8. Εσωτερική οργάνωση & όρια εθελοντισμού

Κρίσιμο σημείο για μια ΚοινΣΕπ που ξεκινά χωρίς κεφάλαιο είναι να μη διαλυθεί από την υπερβολική εθελοντική εργασία. Για αυτό χρειάζεται:

1. Σαφείς κανόνες από την αρχή
   • πόσες ώρες τον μήνα αναμένεται να προσφέρει κάθε μέλος,
   • ποια καθήκοντα είναι εθελοντικά και ποια (μόλις υπάρξουν έσοδα) θα αμείβονται.
2. Προτεραιότητα σε όσους δουλεύουν
   • όταν εμφανίζονται έσοδα, προτεραιότητα στις αμοιβές έχουν όσοι εργάζονται πραγματικά στον καθημερινό λειτουργικό κορμό.
3. Σταδιακή μετάβαση
   • στην αρχή περισσότερος εθελοντισμός – όσο μεγαλώνουν τα έσοδα, να μειώνεται η άμισθη εργασία και να αυξάνεται η αμειβόμενη.
   • ο στόχος είναι να δημιουργηθούν κανονικές θέσεις εργασίας, όχι να μείνει η ΚοινΣΕπ για πάντα σε καθεστώς «φιλανθρωπίας».
4. Διαφάνεια & εμπιστοσύνη
   • τα οικονομικά να παρουσιάζονται στα μέλη τακτικά,
   • να είναι ξεκάθαρο πού πηγαίνει κάθε ευρώ (έξοδα, επενδύσεις, αμοιβές).

9. Μικρός ρεαλιστικός οδικός χάρτης 12 μηνών

Μια μικρή ΚοινΣΕπ με μηδενικό κεφάλαιο χρειάζεται ρεαλιστικό πλάνο. Ένα ενδεικτικό σενάριο:

Μήνες 1–3: Προετοιμασία & σύσταση

• συγκρότηση ομάδας,
• καθορισμός σκοπού, δραστηριοτήτων, ρόλων,
• σύνταξη καταστατικού, επιλογή έδρας, τυπικές διαδικασίες,
• δημιουργία βασικής ψηφιακής παρουσίας (ιστοσελίδα, σελίδες κοινωνικών δικτύων).

Μήνες 4–6: Πρώτες δράσεις & πρώτα έσοδα

• οργάνωση 2–3 μικρών δράσεων (εργαστήρια, σεμινάρια, υπηρεσίες),
• χτίσιμο συνεργασιών με Δήμο / φορείς / άλλες ΚοινΣΕπ,
• κάλυψη βασικών εξόδων (λογιστής, λειτουργικά),
• καταγραφή εμπειρίας: τι πήγε καλά, τι όχι.

Μήνες 7–12: Σταθεροποίηση & ανάπτυξη

• επανάληψη των δράσεων που δούλεψαν καλύτερα,
• ανάπτυξη 1–2 σταθερών υπηρεσιών με μηνιαίο έσοδο,
• πρώτη μερική απασχόληση μελών με αμοιβή,
• αναζήτηση ευκαιριών συμμετοχής σε προγράμματα, συνεργασίες με Δήμους, χρηματοδοτήσεις,
• βελτίωση διαδικασιών, οικονομικής παρακολούθησης, οργάνωσης.

Στο τέλος του πρώτου έτους, ο στόχος είναι:

• η ΚοινΣΕπ να υπάρχει, να λειτουργεί και να έχει ροή εργασιών,
• να έχει καλές βάσεις αξιοπιστίας στην τοπική κοινωνία,
• να έχει αποδείξει ότι, ακόμη και χωρίς αρχικό κεφάλαιο, μπορεί να παράγει κοινωνικό και οικονομικό αποτέλεσμα.

Η ιδέα μιας μικρής ΚοινΣΕπ με μηδενικό αρχικό κεφάλαιο μπορεί στην αρχή να ακούγεται ουτοπική ή υπεραισιόδοξη. Αν τη δούμε όμως με ψυχραιμία, καταλαβαίνουμε ότι:

• Δεν μιλάμε για μαγικά κόλπα ή για παράκαμψη των υποχρεώσεων.
• Μιλάμε για μια διαφορετική ιεράρχηση πόρων: πρώτα ο άνθρωπος, η ιδέα, η συνεργασία, και μετά το χρήμα.
• Μιλάμε για έξυπνο σχεδιασμό δραστηριοτήτων που δεν απαιτούν μεγάλες επενδύσεις σε κτίρια, εξοπλισμό και στοκ.
• Μιλάμε για αξιοποίηση δικτύων, χώρων, συνεργασιών, χορηγιών σε είδος.

Η ΚοινΣΕπ είναι ένα εργαλείο που επιτρέπει σε απλούς ανθρώπους – άνεργους, εργαζόμενους, νέους, μητέρες, ανθρώπους με αναπηρία, μέλη ευάλωτων ομάδων – να πάρουν συλλογικά στα χέρια τους:

• τη δημιουργία εισοδήματος,
• τη βελτίωση της ζωής τους,
• την αλλαγή της γειτονιάς, της πόλης, της περιοχής τους.

Το «μηδενικό αρχικό κεφάλαιο» δεν είναι μύθος. Είναι επιλογή:

• να ξεκινήσεις μικρά, ρεαλιστικά και έξυπνα,
• να βασιστείς στην εμπιστοσύνη και τη συνεργασία παρά σε κεφάλαια που δεν υπάρχουν,
• να χτίσεις σιγά-σιγά, βήμα-βήμα, έναν οργανισμό που:
  • σέβεται τους ανθρώπους του,
  • υπηρετεί πραγματικές κοινωνικές ανάγκες,
  • δημιουργεί θέσεις εργασίας και αξιοπρέπεια,
  • και εντάσσεται οργανικά στο οικοσύστημα της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας.

Στο τέλος, το ερώτημα δεν είναι «αν έχεις χρήματα», αλλά αν εσύ και η ομάδα σου είστε έτοιμοι να επενδύσετε χρόνο, ψυχή και δέσμευση.

Το κεφάλαιο που λείπει στην αρχή μπορεί να έρθει στην πορεία.
Αυτό που δεν μπορεί να «αγοραστεί» είναι το όραμα, η επιμονή και η συλλογικότητα.

Αν αυτά υπάρχουν, τότε μια μικρή ΚοινΣΕπ χωρίς αρχικό κεφάλαιο μπορεί να γίνει το πιο ισχυρό βήμα για μια νέα πορεία – για εσάς, για την κοινότητά σας, για την τοπική ανάπτυξη.

Η Κοινωνική Οικονομία στην Πράξη