---

Η ιστοσελίδα koinsep.org αποτελεί μια πλατφόρμα ενημέρωσης και υποστήριξης για Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (ΚοινΣΕπ) και φορείς της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας στην Ελλάδα. Παρέχει πληροφορίες για την ίδρυση και διαχείριση ΚοινΣΕπ, όπως οδηγούς, νέα για επιδοτήσεις, νομικές και φορολογικές συμβουλές, καθώς και επικαιροποιημένα θέματα για τη λειτουργία τους. Απευθύνεται σε επαγγελματίες και πολίτες που επιθυμούν να συμβάλλουν στην κοινωνική οικονομία, ενισχύοντας την τοπική ανάπτυξη και τις κοινωνικές δράσεις και λειτουργει μέχρι σήμερα ανελλιπώς από το 2012

---

Εάν αποφασίσετε την δημιουργία της δικής σας ΚοινΣΕπ και έχετε μια καλή ιδέα που πληροί τα κριτήρια του νόμου 4430/2016 ελάτε σε επαφή μαζί μας από εδώ για να σας βοηθήσουμε με την 12χρονη εμπειρία μας στον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας και στην Δημιουργία άνω των 750 Επιτυχημένων ΚοινΣΕπ

---

Η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚοινΣΕπ) αποτελεί ένα καινοτόμο θεσμό στην Ελλάδα, που συνδυάζει επιχειρηματική δραστηριότητα με κοινωνικό σκοπό. Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα που αναγνωρίζουν τα μέλη της είναι η περιορισμένη ευθύνη έναντι των εταιρικών υποχρεώσεων: η ίδια η επιχείρηση, ως ξεχωριστό νομικό πρόσωπο, ευθύνεται για τα χρέη και τις υποχρεώσεις της με την περιουσία της. Όμως, όπως συμβαίνει σε κάθε νομική μορφή με κοινωνικό χαρακτήρα, υπάρχουν εξαιρέσεις και λεπτές ισορροπίες που πρέπει να γνωρίζουν τα μέλη και ιδίως ο Πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής.

Το άρθρο 8 των υποχρεώσεων μελών σε ένα καταστατικό ΚοινΣΕπ δεν είναι μια τυπική διάταξη που απλά αναπαράγει τον νόμο· αποτελεί το θεμέλιο για την κατανόηση του πού τελειώνει η προστασία της «περιορισμένης ευθύνης» και πού ξεκινά η προσωπική, απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη. Η αλήθεια είναι ότι η πολιτεία, προκειμένου να εξασφαλίσει την είσπραξη φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, έχει θεσπίσει κανόνες που «σπάνε» το τείχος της νομικής προσωπικότητας και μεταφέρουν την ευθύνη στον άνθρωπο που βρίσκεται στο τιμόνι της επιχείρησης: τον Πρόεδρο της Δ.Ε.

Στο άρθρο αυτό θα αναλύσουμε, με βάση την ισχύουσα νομοθεσία (ν. 4430/2016, ν. 4174/2013 – ΚΦΔ, ν. 4321/2015, ν. 2556/1997), ποια είναι τα πραγματικά όρια της ευθύνης των μελών, πότε και πώς ο Πρόεδρος καθίσταται προσωπικά υπόλογος για χρέη προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ, και τι σημαίνει πρακτικά το δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών μελών.

1) Τι λέει ο νόμος – τυπικό πλαίσιο

• Ο γενικός κανόνας: «Για τις εταιρικές υποχρεώσεις ευθύνεται μόνο η Κοιν.Σ.Επ. με την περιουσία της». Αυτό προκύπτει ρητά από το άρθρο 16 παρ. 5 του ν. 4430/2016. Lawspot
• Η εξαίρεση για το Δημόσιο: Για οφειλές προς το Δημόσιο (φόροι/τέλη) και προς Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ κ.λπ.), ο/η Πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής (ή ο διαχειριστής, όπου υπάρχει) ευθύνεται προσωπικά, αλληλεγγύως και εις ολόκληρον μαζί με την Κοιν.Σ.Επ., βάσει:
  (α) άρθρου 31 ν. 4321/2015 – ειδικά για οφειλές προς Φ.Κ.Α., και
  (β) του φορολογικού πλαισίου αλληλέγγυας ευθύνης των διοικούντων (σήμερα άρθρο 50 ν. 4174/2013 – ΚΦΔ, που έχει αντικαταστήσει την παλαιότερη αναφορά στο άρθρο 115 ν. 2238/1994), καθώς και
  (γ) άρθρου 4 ν. 2556/1997 (εισφοροδιαφυγή/ασφαλιστικές οφειλές). Το ίδιο το άρθρο 16 §5 του ν. 4430/2016 παραπέμπει ρητά σε αυτά. Κωδικοί Νομοθεσίας+3Lawspot+3Lawspot+3

Σημείωση για την ενημέρωση του πλαισίου: Αν και το κείμενο του ν. 4430/2016 μνημονεύει το άρθρο 115 ν. 2238/1994, η ισχύουσα βάση για φόρους είναι το άρθρο 50 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 4174/2013), όπως έχει ερμηνευθεί από την εγκύκλιο Ε.2173/30.10.2020 (ΑΑΔΕ). E-Φορολογία

2) Έκταση και χρόνος της αλληλέγγυας ευθύνης του/της Προέδρου

• Προς Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ κ.λπ.): Το άρθρο 31 ν. 4321/2015 ορίζει ότι τα πρόσωπα που ευθύνονται αλληλεγγύως μπορούν να ρυθμίσουν/εξοφλήσουν ακόμη και οφειλές που υπήρχαν κατά την ανάληψη καθηκόντων τους και αυτές που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους (ανεξαρτήτως του χρόνου βεβαίωσης). Με άλλα λόγια, η ευθύνη αγγίζει τόσο «παλαιές» όσο και «νέες» οφειλές εντός του εύρους που ορίζει ο νόμος. Lawspot
• Για φόρους/πρόστιμα προς το Δημόσιο (ΑΑΔΕ): Το άρθρο 50 ΚΦΔ αποδίδει αλληλέγγυα ευθύνη στους «διοικούντες» όταν, με υπαιτιότητα, δεν κατέβαλαν ή δεν απέδωσαν τους οφειλόμενους φόρους εντός της θητείας τους (με ειδικότερους κανόνες ανά είδος φόρου/χρόνου). Η Ε.2173/2020 δίνει αναλυτικά παραδείγματα για πότε θεμελιώνεται ή δεν θεμελιώνεται υπαιτιότητα. E-Φορολογία+1
• Ασφαλιστικές εισφορές: Η αλληλέγγυα ευθύνη για εισφορές εργαζομένων/εργοδοτών στηρίζεται, πέρα από το 4321/2015, και στον ν. 2556/1997, που συμπληρώνει το καθεστώς μέτρων κατά της εισφοροδιαφυγής. Κωδικοί Νομοθεσίας+1

3) Ποιοι θεωρούνται «διοικούντες» στην Κοιν.Σ.Επ.

Για την Κοιν.Σ.Επ., εκτελεστικό όργανο είναι η Διοικούσα Επιτροπή (άρθρο 16 §6 ν. 4430/2016)∙ στην ειδική ρήτρα αλληλέγγυας ευθύνης ο νομοθέτης κατονομάζει ρητά τον/την Πρόεδρο της Δ.Ε. (ή τον διαχειριστή, όπου προβλέπεται). Έτσι, το πρόσωπο που πρώτιστα «εκτίθεται» είναι ο/η Πρόεδρος, πέραν των γενικών κανόνων του ΚΦΔ για άλλους τυχόν διοικούντες με ουσιαστικές αρμοδιότητες. Lawspot

4) Δικαίωμα αναγωγής – ευθύνη των λοιπών μελών

Το άρθρο 16 §5 ν. 4430/2016 προβλέπει δικαίωμα αναγωγής του/της Προέδρου κατά των λοιπών μελών για τις οφειλές προς το Δημόσιο. Μάλιστα ορίζει ότι τα λοιπά μέλη ευθύνονται απέναντι στον/στην Πρόεδρο «απεριόριστα και εις ολόκληρον» για αυτές τις οφειλές (εσωτερική σχέση). Αυτό σημαίνει ότι, αν ο/η Πρόεδρος πληρώσει λόγω αλληλέγγυας ευθύνης, μπορεί να στραφεί κατά όλων των λοιπών μελών και να ζητήσει ολόκληρο το ποσό (και αυτά μεταξύ τους ρυθμίζουν αναλογίες συμμετοχής). Σημαντικό: πρόκειται για εσωτερική κατανομή βάρους· η εξωτερική ευθύνη προς Δημόσιο παραμένει στην Κοιν.Σ.Επ. (και αλληλεγγύως στον/στην Πρόεδρο). Lawspot

5) Συμβατότητα του προτεινόμενου κειμένου καταστατικού

Το διατυπωμένο άρθρο σας αναπαράγει αυτολεξεί/κατά βάση το περιεχόμενο της §5 του άρθρου 16 ν. 4430/2016, δηλαδή:

• περιορισμένη ευθύνη της Κοιν.Σ.Επ. για εταιρικές υποχρεώσεις,
• ειδική αλληλέγγυα ευθύνη του/της Προέδρου προς το Δημόσιο/ΦΚΑ,
• ρητό δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών μελών, με απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη τους στην εσωτερική σχέση.
  Επομένως η ρήτρα είναι νόμιμη και τυπικά εύστοχη. Προστίθεται ότι, στην πράξη, για φορολογικές οφειλές εφαρμόζονται και οι ειδικότερες προϋποθέσεις του άρθρου 50 ΚΦΔ περί υπαιτιότητας/χρονικών ορίων. Προτείνεται μια μικρή ερμηνευτική προσθήκη στο καταστατικό (βλ. §9 κατωτέρω) ώστε να δηλώνεται ρητώς ότι η παραπομπή στο άρθρο 115 ν. 2238/1994 νοείται σύμφωνα με το ισχύον άρθρο 50 ΚΦΔ. Lawspot+1

6) Τι πρακτικά συνεπάγεται για μέλη και Πρόεδρο

Για τον/την Πρόεδρο της Δ.Ε.:

• Υψηλό επίπεδο επιμέλειας σε φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις (εμπρόθεσμη απόδοση ΦΠΑ, παρακρατούμενων, εισφορών, καταβολές ρυθμίσεων κ.λπ.). Παράλειψη μπορεί να ενεργοποιήσει την αλληλέγγυα ευθύνη. E-Φορολογία
• Οργανωμένη τεκμηρίωση (ημερολόγιο υποχρεώσεων, πρακτικά αποφάσεων, εντολές πληρωμής, αποδεικτικά ταμειακών δυσχερειών κ.λπ.) για άρση/περιορισμό υπαιτιότητας κατά ΚΦΔ. Lawspot
• Έλεγχος μετάβασης (handover) κατά την ανάληψη/παράδοση καθηκόντων, αφού οι (μη ρυθμισμένες) προϋπάρχουσες οφειλές προς ΦΚΑ μπορεί να τον/την βαραίνουν αλληλεγγύως. Lawspot

Για τα λοιπά μέλη:

• Αν και εξωτερικά δεν ευθύνονται προς το Δημόσιο, εσωτερικά εκτίθενται σε απεριόριστη και εις ολόκληρον αξίωση αναγωγής του/της Προέδρου, εφόσον εκείνος/εκείνη πληρώσει δημόσια οφειλή της Κοιν.Σ.Επ. ως αλληλεγγύως υπόχρεος/η. Αυτό καθιστά αναγκαία την ενσυνείδητη συμμετοχή και επίβλεψη της συμμόρφωσης της Κοιν.Σ.Επ. από όλα τα μέλη. Lawspot

7) Διαδικασία βεβαίωσης και αναγκαστικών μέτρων (συνοπτικά)

• Βεβαίωση οφειλής στην Κοιν.Σ.Επ., δυνατότητα ρύθμισης/διοικητικής προσφυγής.
• Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 50 ΚΦΔ/άρθρου 31 ν. 4321/2015, μπορεί να κινηθεί διοικητική εκτέλεση και κατά του/της Προέδρου ως αλληλεγγύως ευθυνόμενου, με μέτρα είσπραξης (κατασχέσεις κ.λπ.). Υπάρχει έννομη προστασία/ενδικοφανείς και δικαστικές προσφυγές. ΕΣΔΙ

8) Υποχρεώσεις καλής διακυβέρνησης που προτείνονται (risk mitigation)

1. Ετήσιο ημερολόγιο συμμόρφωσης (φορολογικών/ασφαλιστικών προθεσμιών) εγκεκριμένο από τη Δ.Ε., με υπεύθυνο μέλος για έλεγχο εκτέλεσης. Lawspot
2. Διπλή υπογραφή (Πρόεδρος + Ταμίας/μέλος Δ.Ε.) για πληρωμές προς Δημόσιο/ΕΦΚΑ και τήρηση πρακτικών. Lawspot
3. Τριμηνιαία ενημέρωση μελών για υπόλοιπα-ρυθμίσεις-εκκρεμότητες (διαφάνεια → περιορισμός κινδύνου αναγωγών/αντιδικιών). Lawspot
4. Έκθεση ανάληψης καθηκόντων σε κάθε αλλαγή Προέδρου (απογραφή οφειλών/ρυθμίσεων, εισηγήσεις). Lawspot
5. Κανονισμός εσωτερικής κατανομής σε περίπτωση αναγωγής (π.χ. αναλογικά με τη συμμετοχή/ψήφο/χρόνο μέλους) – δεν δεσμεύει το Δημόσιο αλλά ρυθμίζει εσωτερικά τη μεταξύ μελών τελική επιβάρυνση. Lawspot
6. Εξέταση ασφάλισης ευθύνης στελεχών (D&O), όπου διαθέσιμη στην αγορά, ως πρόσθετο «μαξιλάρι». (Γενική βέλτιστη πρακτική.)

9) Προτεινόμενη διατύπωση καταστατικού (λεπτή βελτίωση)

Για την αποφυγή αμφισημιών, προτείνεται να διατηρηθεί η ουσία της διάταξης σας και να προστεθεί ερμηνευτική φράση ως εξής (μόνο η προσθήκη σε πλάγια):

«… σύμφωνα με το άρθρο 31 του ν. 4321/2015, καθώς και τις ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 50 του ν. 4174/2013 (ΚΦΔ) που αντικατέστησαν την παλαιότερη αναφορά στο άρθρο 115 του ν. 2238/1994, και το άρθρο 4 του ν. 2556/1997…»

Η φράση αυτή «κουμπώνει» το καταστατικό σας με το σύγχρονο γράμμα του φορολογικού δικαίου, χωρίς να αλλάζει την ουσία που ήδη ορίζει ο ν. 4430/2016. Lawspot+1

10) Συμπέρασμα

• Το άρθρο σας είναι νομικά ορθό και συμβατό με το άρθρο 16 §5 ν. 4430/2016: περιορισμένη ευθύνη για εταιρικές υποχρεώσεις γενικά, αλλά αλληλέγγυα προσωπική ευθύνη του/της Προέδρου έναντι Δημοσίου/ΦΚΑ, με δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών μελών (τα οποία εσωτερικά ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον). Lawspot
• Στους φόρους εφαρμόζονται ειδικά κριτήρια του άρθρου 50 ΚΦΔ περί υπαιτιότητας/χρονικού δεσμού, όπως εξειδικεύονται από την Ε.2173/2020, ενώ για εισφορές ισχύει συμπληρωματικά το άρθρο 31 ν. 4321/2015 και το άρθρο 4 ν. 2556/1997. Συνιστάται η μικρή ερμηνευτική προσθήκη του §9. E-Φορολογία+2Lawspot+2

Η ΚοινΣΕπ υπόσχεται έναν δρόμο κοινωνικής επιχειρηματικότητας με περιορισμένη ευθύνη, αλλά η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ο νόμος έχει χτίσει ένα διπλό σύστημα ευθύνης:

• Από τη μία, τα μέλη και η συλλογικότητα προστατεύονται έναντι τρίτων.
• Από την άλλη, το κράτος διασφαλίζει ότι δεν θα χάσει φόρους και εισφορές, μεταφέροντας το βάρος προσωπικά στον Πρόεδρο και, έμμεσα, σε όλα τα μέλη μέσω της αναγωγής.

Η διάταξη του καταστατικού που αναπαράγει αυτό το πλαίσιο δεν είναι μια τυπική νομική φόρμουλα: είναι μια υπενθύμιση ευθύνης και διαφάνειας. Τα μέλη πρέπει να ξέρουν ότι η συμμετοχή τους δεν είναι μόνο δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση να στηρίξουν τη σωστή λειτουργία της επιχείρησης. Ο Πρόεδρος, από την πλευρά του, πρέπει να γνωρίζει ότι είναι το πρόσωπο που θα βρεθεί πρώτο απέναντι στο Δημόσιο σε περίπτωση αμέλειας.

Εν τέλει, η ουσία της ΚοινΣΕπ είναι η συνεργασία. Μια ΚοινΣΕπ που τηρεί με συνέπεια τις φορολογικές και ασφαλιστικές της υποχρεώσεις όχι μόνο προστατεύει τον Πρόεδρο και τα μέλη της, αλλά και αποδεικνύει στην πράξη ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα μπορεί να είναι υπεύθυνη, αξιόπιστη και βιώσιμη.

---

Κύριες παραπομπές (για εύκολη αναφορά)

• Άρθρο 16 §5 ν. 4430/2016 (λειτουργία Κοιν.Σ.Επ., ρήτρα αλληλέγγυας ευθύνης/αναγωγής). Lawspot
• Άρθρο 31 ν. 4321/2015 (οφειλές προς Φ.Κ.Α., χρονικό πεδίο ευθύνης/ρύθμισης από αλληλεγγύως υπόχρεους). Lawspot
• Άρθρο 50 ν. 4174/2013 (ΚΦΔ) & Εγκύκλιος Ε.2173/30.10.2020 (ΑΑΔΕ) (αλληλέγγυα ευθύνη διοικούντων για φόρους – υπαιτιότητα, παραδείγματα). E-Φορολογία+1
• Άρθρο 4 ν. 2556/1997 (ασφαλιστικές εισφορές – μέτρα/ευθύνη).

  ---

Φορολογικά